در صورت مغایرت چک با سامانه صیاد، چه باید کرد؟

قانون جدید چک صیادی، ثبت اطلاعات چک را از یک کار ساده به یک مرحله حساس و تعیین‌کننده تبدیل کرده است. حالا اگر اگر امضای چک صیادی مطابقت نداشته باشد، اگر تاریخ چک با تاریخ ثبت یکی نباشد یا حتی اگر مبلغ چک اشتباه ثبت شود چه باید کرد، بانک می‌تواند از پرداخت وجه خودداری کند و دارنده با دردسر جدی روبه‌رو شود. از طرف دیگر، خط خوردگی چک صیادی هم از مواردی است که در چک‌های جدید ممکن است باعث عدم پذیرش چک شود؛ به همین دلیل دانستن نحوه اصلاح خط خوردگی چک صیاد برای صادرکننده و دارنده اهمیت زیادی دارد.

در این مقاله از ترازو دقیقاً بررسی می‌کنیم در صورت بروز این خطاها چه اتفاقی می‌افتد، ملاک بانک چیست، آیا امکان برگشت زدن چک وجود دارد یا نه، و در هر مورد چه راهکار حقوقی و عملی پیش‌روی شماست. اگر با یکی از این مشکلات درگیر هستید، این مطلب به شما کمک می‌کند سریع‌تر بفهمید آیا پاسخ سؤال‌تان اینجاست یا باید سراغ اقدام بعدی بروید.

چرا ثبت دقیق اطلاعات در سامانه صیاد الزامی است؟

چک‌های جدید بنفش‌رنگ، از انواع چک هستند که به چک‌های صیادی شهرت دارند. این چک‌ها برای برخورداری از مزایای تجاری و امکان وصول وجه، باید حتما در سامانه صیاد ثبت شوند. در انتهای این چک‌ها عبارت صریحی درج شده که بدون ثبت در سامانه، امکان وصول وجه وجود ندارد. ثبت چک از طریق اینترنت بانک، موبایل بانک، یا نرم‌افزارهای مجاز انجام می‌شود. در فرآیند ثبت، لازم است شناسه یکتای چک، مبلغ، تاریخ چک، و هویت ذی‌نفع (گیرنده) به‌دقت نوشته شود. پس از ثبت توسط صادرکننده، ذی‌نفع نیز باید به سامانه مراجعه و چک را تأیید کند تا چک صادرشده تلقی شود.

توجه داشته باشید که بر اساس قانون جدید چک اگر چک صیادی به‌درستی در سامانه ثبت نشود، خاصیت تجاری خود را از دست می‌دهد و صرفا به‌عنوان یک سند حقوقی مبنی بر بدهکار بودن صادرکننده تلقی می‌شود. در چنین حالتی، دارنده نمی‌تواند از مزایای قانونی و سرعت عمل رسیدگی تجاری چک استفاده کند.

نکته مهم در خصوص تاریخ ثبت: امکان ثبت چک صیادی تاریخ گذشته در سامانه صیاد وجود دارد؛ به این معنا که صادرکننده می‌تواند چکی را که تاریخ سررسید آن گذشته است در سامانه ثبت کند و گیرنده نیز آن را تایید نماید، اما این اقدام ریسک‌های حقوقی بالایی برای دارنده دارد و ممکن است فرآیند مطالبه وجه را با پیچیدگی مواجه کند.

آیا ثبت سامانه صیاد، ما را از ارائه لاشه چک بی‌نیاز می‌کند؟

برخلاف تصور برخی که گمان می‌کنند با ثبت در سامانه، دیگر نیازی به نگهداری لاشه چک نیست، باید به یاد داشته باشید که برای کارسازی و وصول وجه، حتما باید لاشه فیزیکی چک به بانک ارائه شود. متصدی بانک پس از دریافت لاشه، موظف است مشخصات مندرج بر روی آن را با اطلاعات ثبت‌شده در سامانه صیاد تطبیق دهد. تنها در صورت عدم مغایرت چک با سامانه صیاد، چک وصول خواهد شد. بنابراین، لاشه چک مانند گذشته مراقبت کنید. به همین دلیل است که نحوه ثبت چک در سامانه صیاد اهمیت زیادی دارد.

آگاهی از تغییر قوانین به ویژه در حوزه مالی، اهمیت زیادی دارد چراکه در زندگی روزمره افراد دخیل است و اشتباه در آن گاه هزینه‌های سنگینی به همراه دارد. اگر در مورد نوشتن و درج چک‌ در سامانه صیاد یا قوانین موجود سردرگم هستید، می‌توانید از سرویس مشاوره حقوقی چک صیادی ترازو استفاده کنید.

مغایرت چک با سامانه صیاد و جزئیات آن

مشکل اصلی زمانی خود را نشان می‌دهد که مندرجات لاشه چک و اطلاعات ثبت‌شده در سامانه، با یکدیگر مطابقت نداشته باشند. در این شرایط، طبق قانون، بانک هیچ تکلیفی برای پرداخت وجه چک ندارد و دارنده نمی‌تواند چک خود را وصول کند. در ادامه مهم‌ترین مصادیق مغایرت چک با سامانه صیاد بررسی شده است:

اگر مبلغ یا تاریخ چک صیادی اشتباه ثبت شود، چه باید کرد؟

یکی از سوالات متداول کاربران این است که اگر مبلغ چک اشتباه ثبت شود چه باید کرد یا در صورت اشتباه نوشتن تاریخ چک صیادی، چگونه تاریخ چک ثبت شده را تغییر دهیم؟

طبق قوانین سامانه صیاد، پس از اینکه ثبت چک توسط صادرکننده نهایی شد و به تایید گیرنده رسید، امکان اصلاح تاریخ چک ثبت شده در سامانه صیاد یا ویرایش مبلغ آن به صورت مستقیم وجود ندارد. در این شرایط صادرکننده با وضعیت «تاریخ چک اشتباه ثبت شده چیکار کنم» مواجه می‌شود. راهکار قانونی در این حالت به دو صورت است:

۱. قبل از تایید گیرنده: اگر گیرنده هنوز چک را در سامانه تایید نکرده باشد، صادرکننده می‌تواند لاشه چک را دریافت کرده و فرآیند ثبت را ملغی یا مجدداً با اطلاعات صحیح انجام دهد.

۲. بعد از تایید گیرنده: در صورت تایید نهایی، تنها راهکار عودت لاشه چک، ابطال آن در سامانه و صادر کردن یک برگ چک جدید با اطلاعات صحیح است.

وضعیت حقوقی خط‌خوردگی در چک‌های بنفش صیادی

برخلاف چک‌های قدیمی، خط خوردگی چک های بنفش (چک‌های صیادی) در قانون جدید چک مجاز نیست و در صورت وجود، بانک مکلف به عدم پرداخت وجه است. هرگونه قلم‌خوردگی، دستکاری یا حتی قلم خوردگی تاریخ چک صیادی، می‌تواند به‌عنوان یکی از علل عدم پرداخت بر اساس ماده ۳ قانون صدور چک تلقی شود. به‌طور کلی، هدف قانون جدید جلوگیری از امکان دست‌کاری در برگه فیزیکی چک بوده است. 

در قانون جدید، در پاسخ به این سوال که ایا چک خط خورده اعتبار دارد یا خیر، باید گفت چک صیادی خط‌خورده فاقد اعتبار قانونی جهت وصول در بانک است. همچنین از آنجا که هرگونه تغییر در ظاهر فیزیکی چک ممنوع است، اساساً نحوه اصلاح خط خوردگی چک صیاد مانند چک‌های قدیمی (نوشتن عبارت “بدون قلم‌خوردگی” در پشت چک) دیگر کارایی ندارد و بانک‌ها از پذیرش و کارسازی چنین چک‌هایی خودداری می‌کنند.

پیامدها و مراحل قانونی مواجهه با مغایرت چک

پیامدها و مراحل قانونی مواجهه با مغایرت چک بشته به شرایط و حالات مختلف متفاوت است که در ادامه به جزئیات آن می‌پردازیم:

۱. آیا امکان برگشت زدن چک به دلیل مغایرت با سامانه وجود دارد؟

بله، پاسخ به این سؤال مثبت است. بر اساس ماده ۳ قانون صدور چک (اصلاحی ۱۳۹۷)، صادرکننده نباید چک را به‌ شکلی تنظیم کند که بانک به دلایلی مانند عدم مطابقت امضا، قلم خوردگی در متن چک یا اختلاف در مندرجات چک، از پرداخت وجه خودداری کند.

در صورت بروز مغایرت، بانک موظف است بنا بر درخواست دارنده، فورا غیرقابل پرداخت بودن آن را در سامانه یکپارچه بانک مرکزی ثبت کرده و با ارائه گواهی عدم پرداخت دارای کد رهگیری، علت یا علل عدم پرداخت را درج کند. (ماده ۴ قانون صدور چک) این گواهی در مراجع قضایی و ثبتی، به‌عنوان مستند قانونی برای پیگیری دارنده مورد استناد قرار می‌گیرد.

آیا برگشت خوردن چک به دلیل مغایرت امضا، باعث فسخ معامله می‌شود؟

خیر. برگشت چک به دلیل مغایرت امضا (مغایرت امضا در چک صیادی)، یا هر مغایرت دیگری مانند مغایرت تاریخ چک با سامانه صیاد، به شکل مستقیم منجر به فسخ یا بطلان معامله‌ای که چک بابت آن صادر شده، نمی‌شود.

فسخ یا بطلان قرارداد، تابع شرایط و احکام کلی عقد و قرارداد است. برگشت خوردن چک فقط نشان‌دهنده عدم ایفای تعهد پرداخت از سوی صادرکننده در موعد مقرر است. دارنده می‌تواند پیگیری‌های قانونی خود را برای وصول وجه چک یا مطالبه وجه از طریق مراجع قضایی دنبال کند. با این حال، اگر در قرارداد اصلی شرطی مبنی بر فسخ یا انفساخ معامله در صورت برگشت چک (یا عدم ایفای تعهدی که چک برای عمل به آن صادر شده است) وجود داشته باشد، موضوع فرق می‌کند. در غیر این صورت، این مغایرت فقط یک اشکال در سند پرداخت (چک) است و نه در اصل قرارداد.

محرومیت‌های ناشی از برگشت چک در سامانه صیاد

پس از ثبت غیرقابل‌پرداخت بودن یا کسری مبلغ چک در سامانه یکپارچه بانک مرکزی، این سامانه مراتب را به صورت آنلاین به تمامی بانک‌ها و مؤسسات اعتباری اطلاع می‌دهد. پس از گذشت 24 ساعت، تا زمان رفع سواثر، صادرکننده شامل این محرومیت‌ها می‌شود:

۱- عدم امکان افتتاح هرگونه حساب و صدور کارت بانکی جدید

۲- مسدود شدن وجوه کلیه حساب‌ها و کارت‌های بانکی صادرکننده به میزان کسری مبلغ چک

۳- عدم پرداخت هرگونه تسهیلات بانکی یا صدور دسته چک جدید یا ضمانت‌نامه‌های ارزی یا ریالی

۴- عدم گشایش اعتبار اسنادی ارزی یا ریالی

چنانچه درگیر پرونده برگشت چک هستید و با ابهامات حقوقی مواجه‌ هستید، می‌توانید با مشاوران حقوقی و وکلای پلتفرم ترازو ارتباط برقرار کنید. ترازو با معرفی متخصصان حوزه مالی و چک، شما را در احقاق حقوق خود در این پرونده‌ها یاری می‌کند.

راهکار فوری دارنده و صادرکننده در صورت وقوع مغایرت

اگر دارنده چک با مغایرت اطلاعات لاشه با سامانه مواجه شد، اقدامات زیر از منظر حقوقی و اجرایی توصیه می‌شود:

• پیش از برگشت زدن: در صورت امکان، با صادرکننده تماس گرفته شود تا صادرکننده از طریق بانک عامل خود اقدام به اصلاح یا ثبت مجدد چک (در صورت عدم تایید نهایی توسط گیرنده) نماید.
• در صورت عدم همکاری صادرکننده: دارنده باید از بانک تقاضای صدور گواهی عدم پرداخت با کد رهگیری صیادی کند. طبق قانون جدید، پیگیری قضایی و صدور اجراییه مستقیم دادگاه، تنها با ارائه این گواهی دارای کد رهگیری امکان‌پذیر است.

سخن پایانی

مغایرت اطلاعات چک با سامانه صیاد در هر قالبی، از جمله اگر تاریخ چک با تاریخ ثبت یکی نباشد یا مغایرت مبلغ چک با سامانه صیاد، منجر به عدم وصول وجه توسط دارنده و برگشت خوردن چک خواهد شد. این موضوع می‌تواند برای صادرکننده تبعات سنگین بانکی و حقوقی در پی داشته باشد. به یاد داشته باشید که دقت در ثبت اطلاعات در سامانه صیاد و تطبیق آن با برگه فیزیکی چک، یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است.