در نظام اقتصادی و مالیاتی هر کشور، تضمین وصول حقوق دولت و بیتالمال یکی از اولویتهای اساسی است. قانونگذار ابزارهای متعددی را برای تضمین این موضوع پیشبینی کرده که قاطعترین و مؤثرترین آنها، به ویژه در مورد فعالان اقتصادی و مدیران شرکتها، اعمال محدودیتهای فردی است. ممنوعالخروجی بدهکاران مالیاتی ساز و کاری قانونی است که در قانون مالیاتهای مستقیم به آن اشاره شده است. این اقدام فقط یک تنبیه اداری نیست؛ بلکه اهرمی است که سازمان امور مالیاتی، اشخاص حقیقی و حقوقی دارای بدهی قطعی شده را ملزم به تسویه تعهدات مالی خود در قبال دولت میکند. اطلاع دقیق از شروط و فرآیند قانونی این حکم، برای هر مودی مالیاتی حیاتی است تا از بروز خسارات جدی به برنامههای تجاری و شخصی جلوگیری شود. در این مقاله از بلاگ پلتفرم حقوقی ترازو به بررسی این موضوع پرداختهایم.
سقف بدهی مالیاتی برای صدور حکم ممنوعالخروجی
بر اساس ماده ۲۰۲ قانون مالیاتهای مستقیم، سازمان امور مالیاتی میتواند نسبت به ممنوعالخروج کردن اشخاصی اقدام کند که بیش از میزان تعیینشده، بدهی قطعی مالیاتی دارند. این ماده تصریح میکند: «وزارت امور اقتصادی و دارایی یا سازمان امور مالیاتی کشور میتواند از خروج بدهکاران مالیاتی که میزان بدهی قطعی آنها از برای اشخاص حقوقی تولیدی دارای پروانه بهره برداری از مراجع قانونی ذیربط از ۲۰ درصد سرمایه ثبت شده و یا مبلغ ۵ میلیارد ریال، سایر اشخاص حقوقی و اشخاص حقیقی تولیدی از ۱۰ درصد سرمایه ثبت شده یا ۲ میلیارد ریال و سایر اشخاص حقیقی از ۱۰۰ میلیون ریال بیشتر است از کشور جلوگیری نماید.»
تنها زمانی امکان صدور حکم وجود دارد که بدهی «قطعی» شده باشد، یعنی مؤدی تمام مراحل اعتراض و تجدیدنظر را طی کرده و رأی نهایی صادر شده باشد.
فرآیند قانونی صدور حکم ممنوعالخروجی
مرجع صدور حکم ممنوعالخروجی سازمان امور مالیاتی کشور است، اما اجرای آن بر عهده پلیس مهاجرت و گذرنامه ناجا قرار دارد. روند اجرای این کار شامل موارد زیر است:
۱- شناسایی و قطعیت بدهی: در ابتدا، واحد وصول و اجرا در سازمان امور مالیاتی، بدهیهای قطعیشده مودی را که از سقفهای مجاز تجاوز کرده، شناسایی میکند.
۲- اخطار کتبی: طبق قوانین اجرایی مالیاتی، پیش از صدور دستور ممنوعالخروجی، اخطاریهای کتبی به مودی ابلاغ میشود و مهلتی (معمولا یکماهه) به وی داده میشود تا نسبت به پرداخت یا تعیین تکلیف بدهی اقدام کند.
۳- صدور دستور ممنوعالخروجی: در صورت انقضای مهلت و عدم تسویه بدهی، رئیس کل سازمان امور مالیاتی یا مقام مجاز از طرف ایشان (مانند دادستان انتظامی مالیاتی یا مدیران کل) دستور رسمی ممنوعالخروجی را صادر میکند.
۴- اجرا توسط پلیس گذرنامه: این دستور اداری به پلیس مهاجرت و گذرنامه فراجا ارسال شده و بلافاصله در سیستمهای خروجی کشور ثبت و اعمال میشود. پس از آن فرد در مبادی خروجی متوقف خواهد شد.
تفاوت ممنوعالخروجی مالیاتی و ممنوعالخروجی قضایی
اگرچه هر دو نوع ممنوعالخروجی مانع خروج از کشور میشوند، اما مبنای حقوقی و مرجع صدور آنها متفاوت است.
| ویژگی | ممنوعالخروجی مالیاتی | ممنوعالخروجی قضایی |
| مرجع صادرکننده | سازمان امور مالیاتی کشور | مرجع قضایی (دادسرا یا دادگاه) |
| مبنای قانونی | ماده ۲۰۲ قانون مالیاتهای مستقیم | ماده ۱۸۸ قانون آیین دادرسی کیفری |
| علت صدور | بدهی قطعی مالیاتی | وجود پرونده قضایی |
| مدت اعتبار | ۶ ماه (قابل تمدید) | ۶ ماه (قابل تمدید) |
| راه رفع ممنوعالخروجی | پرداخت بدهی یا ارائه تضمین | صدور قرار رفع ممنوعالخروجی از سوی مرجع قضایی |
برای آگاهی از قوانین و شرایط خاص پرونده خود میتوانید به شکل آنلاین با وکلای ترازو مشاوره کنید. راهنماییهای آنها از برزو مشکلات بیشتر جلوگیری میکند.
وقت کم داری؟ راهحل نزدیکه
مشاوره فوری و آنلاین با وکلای ترازو، بدون نیاز به مراجعه حضوری
راهکارهای حقوقی اعتراض به حکم ممنوعالخروجی
مؤدی مالیاتی میتواند به ممنوعالخروجی خود اعتراض کند، اما مسیر آن باید از طریق مراجع قانونی مشخص طی شود. مهمترین راهها عبارت است از:
۱- اعتراض به بدهی مالیاتی: اگر شخص نسبت به میزان بدهی یا نحوه محاسبه آن اعتراض دارد، باید از طریق هیأت حل اختلاف مالیاتی اقدام کند. در صورت صدور رأی به نفع مؤدی، بدهی کاهش یافته یا حذف میشود و در نتیجه ممنوعالخروجی نیز لغو خواهد شد.
۲- درخواست رفع ممنوعالخروجی بهصورت موقت: مؤدی میتواند با ارائه تضمین معتبر یا وثیقه ملکی از سازمان امور مالیاتی، بهصورت موقت رفع ممنوعالخروجی دریافت کند.
۳- شکایت به دیوان عدالت اداری: در صورتی که مؤدی معتقد باشد سازمان امور مالیاتی برخلاف قانون عمل کرده، میتواند از طریق سامانه دیوان عدالت اداری شکایت خود را ثبت کند. دیوان در صورت احراز تخلف، حکم ابطال ممنوعالخروجی را صادر میکند.
پرداخت بدهی یا ارائه وثیقه برای رفع ممنوعالخروجی
پرداخت کامل بدهی یا ارائه تضمین معتبر، منجر به رفع ممنوعالخروجی میشود. فرآیند رفع ممنوعالخروجی پس از تسویه بدهی به این ترتیب است:
- مؤدی بدهی خود را از طریق درگاه پرداخت الکترونیکی سازمان امور مالیاتی تسویه میکند.
- اداره امور مالیاتی پرونده، طی ۴۸ تا ۷۲ ساعت کاری رفع بدهی را به دفتر مرکزی اطلاع میدهد.
- سازمان امور مالیاتی نامه رفع ممنوعالخروجی را به پلیس گذرنامه ارسال میکند.
- پلیس گذرنامه ظرف ۲۴ ساعت وضعیت مؤدی را از سامانه ممنوعالخروجی حذف میکند.
در صورت نیاز فوری، مؤدی میتواند با مراجعه حضوری به اداره مالیات و ارائه رسید پرداخت، روند رفع ممنوعالخروجی را تسریع کند.
وضعیت ممنوعالخروجی مدیران شرکتها در قبال بدهی شرکت
مطابق ماده ۲۰۲ قانون مالیاتهای مستقیم، مدیر یا مدیران اشخاص حقوقی در صورتی ممنوعالخروج میشوند که بدهی شرکت ناشی از دوره مدیریت آنها باشد. به بیان ساده، اگر شرکتی بدهی مالیاتی دارد، ممنوعالخروجی مستقیما شامل مدیران فعلی یا سابق نمیشود؛ مگر آنکه در زمان مدیریت، مالیات شرکت را نپرداخته باشند یا از اموال شرکت برای فرار از پرداخت مالیات سوءاستفاده کرده باشند.
به عنوان مثال اگر مدیرعامل شرکتی با بدهی ۸ میلیارد ریالی مالیاتی استعفا داده باشد، اما در زمان مدیریت او بدهی مربوطه شکل گرفته، سازمان امور مالیاتی میتواند با مستندات لازم، نام او را در فهرست ممنوعالخروجها قرار دهد.
سخن پایانی
ممنوعالخروجی بدهکاران مالیاتی ابزاری قانونی برای تضمین وصول مطالبات دولت است، اما در بسیاری از موارد، مؤدیان از حقوق خود در اعتراض یا رفع آن آگاه نیستند. اطلاع از فرآیند قانونی و استفاده از راهکارهای صحیح، میتواند مانع از بروز مشکلات جدی در سفرهای کاری یا خانوادگی شود. اگر با چنین وضعیتی مواجه هستید، پلتفرم ترازو این امکان را فراهم کرده است که با چند کلیک، به وکلای مجرب حوزه مالیاتی و مشاوران حقوقی متخصص دسترسی پیدا کنید تا مسیر اعتراض، ارائه وثیقه یا رفع فوری ممنوعالخروجی شما را پیگیری کنند.
سوالات متداول
آیا میتوان بدهی مالیاتی را قسطبندی و موقتاً رفع ممنوعالخروجی کرد؟
بله. در صورت توافق با اداره امور مالیاتی و تنظیم صورتجلسه تقسیط بدهی، میتوان با ارائه وثیقه معتبر، رفع ممنوعالخروجی موقت دریافت کرد.
چقدر زمان لازم است تا پس از پرداخت بدهی، ممنوعالخروجی لغو شود؟
بهطور معمول بین ۲ تا ۳ روز کاری پس از پرداخت کامل بدهی و تأیید اداره مالیاتی، رفع ممنوعالخروجی انجام میشود.
مدیران شرکتهای ورشکسته در قبال بدهیهای مالیاتی چه وضعیتی دارند؟
در صورت ورشکستگی شرکت، اصل بدهی مالیاتی از داراییهای شرکت وصول میشود.