حقوق فرزند در ازدواج موقت؛ از اثبات نسب تا دریافت شناسنامه

 فرزندان، فارغ از نوع رابطه‌ی زوجیت والدینشان، از حقوق مدنی و مالی یکسانی برخوردارند. فرزند حاصل از ازدواج موقت (صیغه)، مطابق قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، کاملا مشروع شناخته می‌شود و از لحاظ قانونی هیچ تفاوتی با فرزندان ازدواج دائم ندارد. این برابری حقوقی، اصلی بنیادین برای حفظ کرامت انسانی و تامین آینده کودک است. قانون تکالیف مشخصی را برای پدر و مادر در قبال این فرزندان تعیین کرده و اخذ شناسنامه برای آن‌ها را الزامی می‌داند. در این مقاله از بلاگ پلتفرم حقوقی ترازو، به طور دقیق به بررسی حمایت‌های قانونی از این فرزندان و مراحل حقوقی مورد نیاز برای دریافت شناسنامه می‌پردازیم.

حمایت‌های قانون از فرزندان در ازدواج موقت

قانونگذار در راستای حمایت از نهاد خانواده و به ‌ویژه فرزندان، حقوق مدنی و مالی فرزندان حاصل از صیغه را کاملا مشابه فرزندان ازدواج دائم تعیین کرده است.

مهم‌ترین حق مدنی، حق برخورداری از نسب مشروع است. ماده ۱۱۵۸ قانون مدنی تصریح می‌کند: «طفل متولد در زمان زوجیت ملحق به شوهر است، مشروط بر اینکه از تاریخ نزدیکی تا زمان تولد کمتر از ۶ ماه و بیشتر از ۱۰ ماه نگذشته باشد.» این ماده، نسب فرزند به پدر و مادر در ازدواج موقت را تأیید می‌کند. حق دریافت شناسنامه، برخورداری از نام خانوادگی پدر و حق حضانت نیز از جمله حقوق مدنی مشترک هستند.

از طرفی، پدر موظف به پرداخت نفقه فرزند است. همچنین، فرزند حاصل از ازدواج موقت، از پدر و مادر خود ارث می‌برد. بنابراین، حقوق مالی این فرزندان شامل نفقه، ارث و سایر حقوق مالی مربوط به اولاد است.

گرفتن شناسنامه برای فرزند در ازدواج موقت

در اصل اخذ شناسنامه، تفاوتی بین فرزندان ازدواج دائم و موقت نیست. با این حال در عمل، اگر ازدواج موقت به طور رسمی ثبت نشده باشد، فرآیند اداری پیچیده‌تر می‌شود.

مدارک و مراحل در حالت عادی شامل گواهی ولادت صادر شده توسط پزشک یا ماما، اصل شناسنامه پدر و مادر، فیش واریز هزینه‌ها و دفترچه یا سند رسمی ثبت ازدواج دائم یا موقت است. طبق ماده ۱۶ قانون ثبت احوال، پدر یا جد پدری مکلف به اعلام واقعه ولادت و اخذ شناسنامه هستند. در صورت عدم اقدام، گرفتن شناسنامه نوزاد بدون پدر هم ممکن است؛ مادر می‌تواند با داشتن مدارک و سند ازدواج به اداره ثبت احوال مراجعه کند.

اگر ازدواج موقت ثبت رسمی نشده باشد، مادر ابتدا باید در دادگاه خانواده، دعوای «اثبات زوجیت» و «اثبات نسب» را مطرح کند. پس از صدور حکم قطعی دادگاه مبنی بر تأیید نسب، می‌تواند با حکم دادگاه به اداره ثبت احوال مراجعه و برای فرزند شناسنامه اخذ کند.

ثبت ازدواج موقت برای دریافت حقوق کودک

برای دریافت تمامی حقوق فرزند در ازدواج موقت، به ویژه تسهیل در اخذ شناسنامه، ثبت قانونی ازدواج موقت در دفترخانه‌های رسمی لازم است. اگر چه ازدواج موقت شرعا با خواندن صیغه و بدون نیاز به ثبت محقق می‌شود (اصطلاحا به آن «ثبت دستی» گفته می‌شود)، اما عدم ثبت رسمی آن، در مراحل اثبات نسب و اخذ شناسنامه برای فرزند، مشکلات جدی حقوقی ایجاد می‌کند. دفترچه‌ها یا صیغه‌نامه‌هایی که توسط عاقدین شرعی غیررسمی صادر می‌شوند، به تنهایی برای ثبت احوال کافی نیستند و نیازمند تأیید قضایی هستند.

می‌توانید سوالات شخصی و خصوصی خود در این مورد را به شکل آنلاین با وکلای ترازو مطرح کرده و از راه‌های قانونی و صحیح برای دریافت شناسنامه فرزند در ازدواج موقت آگاه شوید. 

شرایط ثبت قانونی ازدواج موقت

مطابق بند یک ماده ۲۱ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱، ثبت ازدواج موقت در ۳ مورد الزامی است. مهم‌ترین مورد آن برای احقاق حق فرزند، «باردار شدن زوجه» است:

۱- باردار شدن زوجه: در صورت بارداری، ثبت ازدواج موقت از سوی زوج اجباری است. ثبت نکردن آن، مطابق ماده ۴۹ قانون حمایت خانواده، جرم محسوب شده و مجازات جزای نقدی و حبس در پی دارد.

۲- توافق طرفین: اگر زن و مرد توافق کرده باشند که ازدواج خود را ثبت کنند، باید این کار انجام شود.

۳- شرط ضمن عقد: اگر در ضمن عقد موقت، ثبت آن شرط شده باشد، انجام این کار ضروری است.

اگر فرزندی حاصل شود، زوج موظف به ثبت ازدواج موقت است. دادگاه می‌تواند پدر را ملزم به این کار کند تا مادر بتواند بدون مشکل حقوقی، برای فرزند شناسنامه دریافت کند. این موضوع از مهم‌ترین موارد حقوق فرزند در ازدواج موقت است.

راه‌های اثبات نسب فرزند در صورت انکار پدر

در صورتی که پدر، نسب فرزند حاصل از ازدواج موقت را انکار کند و ازدواج نیز ثبت رسمی نشده باشد، مادر یا خود فرزند (پس از رسیدن به سن قانونی) باید در دادگاه خانواده اقامه دعوای «اثبات نسب» کنند. روش‌های حقوقی و قضایی اثبات نسب به این شرح است:

بار اثبات نسب بر عهده مدعی (مادر یا فرزند) است. تعرفه‌های خدمات قضایی و کارشناسی پزشکی قانونی برای آزمایش DNA متغیر است و بر اساس تعرفه‌های مصوب سالانه قوه‌قضاییه تعیین می‌شوند.

نفقه، حضانت و ارث فرزند حاصل از ازدواج موقت

مسئولیت‌های پدر در قالب حقوق فرزند در ازدواج موقت، همانند ازدواج دائم است و پایان مدت صیغه یا عدم ثبت آن، هیچ تأثیری بر این تکالیف ندارد. تکالیف کامل پدر در قبال فرزند شامل این موارد است:

۱- نفقه: ماده ۱۱۹۹ قانون مدنی مقرر می‌دارد که نفقه اولاد بر عهده پدر است. این تکلیف شامل تأمین مسکن، خوراک، پوشاک، درمان و تحصیل متناسب با شأن پدر می‌شود. حتی در صورت جدایی، پدر موظف به پرداخت نفقه است.

۲- حضانت: حضانت تا ۷ سالگی با مادر است و پس از آن با پدر (دختر تا ۹ سال و پسر تا ۱۵ سال) مگر آنکه دادگاه تشخیص دهد که یکی از والدین صلاحیت نگهداری ندارد. (ماده ۱۱۶۹ قانون مدنی)

۳- ارث: فرزند حاصل از ازدواج موقت، به طور کامل از پدر و مادر خود ارث می‌برد. ماده ۸۶۱ قانون مدنی نسب را از موجبات ارث می‌داند. چون نسب این فرزند مشروع است، از حق ارث برخوردار است.

۴- ولایت قهری: پدر ولایت قهری بر فرزند را دارد و مسئول رسیدگی به امور مالی و تربیتی او است.

سخن پایانی

در نهایت، باید تأکید کرد که حقوق فرزند در ازدواج موقت از منظر قانون ایران تفاوتی با فرزند حاصل از ازدواج دائم ندارد. با این حال به دلیل حساسیت موضوع اثبات نسب و مراحل اداری ثبت ازدواج موقت، بهره‌گیری از مشاوره حقوقی دقیق اهمیت زیادی دارد. اگر در مسیر اخذ شناسنامه برای فرزند خود یا احقاق حقوق مالی او با انکار پدر، عدم ثبت ازدواج یا ابهامات قانونی مواجه هستید، وکلای پلتفرم ترازو شما را در تمامی مراحل قضایی، از طرح دعوای اثبات نسب گرفته تا اخذ حکم شناسنامه، همراهی می‌کنند. آنها با ارائه راهنمایی‌های دقیق و تخصصی، احقاق حقوق شما و فرزندتان را تسهیل می‌کنند.

سوالات متداول