با پیشرفت فناوریهای نوین، کمکم جرایم رایانهای رواج بیشتری یافتهاند. یکی از این جرایم جاسوسی رایانهای است. اقدامی که در بسیاری از کشورها جرمانگاری شده و مجازاتهایی سنگین در پی دارد. در این مقاله از بلاگ پلتفرم حقوقی ترازو، به بررسی این جرم، اقسام آن و مجازاتهای آن در ایران، میپردازیم.
جاسوسی رایانهای چیست؟
برخی از دادههای ذخیره شده در سامانههای رایانهای یا مخابراتی دادههایی هستند که افشای آنها به امنیت کشور یا منافع ملی لطمه میزند. از این دادهها در قانون جرایم رایانهای، با عنوان «دادههای سری» یاد میشود. در صورتی که فردی به طور غیرمجاز به این دادههای در حال انتقال یا ذخیره شده در سامانههای رایانهای و مخابراتی یا ابزارها و برنامههای حاملهای داده، دسترسی یابد و آنها را در اختیار اشخاص فاقد صلاحیت قانونی، دولت، سازمان، شرکت یا گروه بیگانه یا عاملان آنها بگذارد، مرتکب جرمی به نام جاسوسی رایانهای شده است.
تفاوت جاسوسی رایانهای با دسترسی غیرمجاز
جاسوسی رایانهای به دلیل شباهتی که به جرم «دسترسی غیرمجاز به سامانههای رایانهای» دارد، اغلب با دسترسی غیرمجاز اشتباه گرفته میشود. در حقیقت این دو جرم با یکدیگر تفاوتهایی دارند که به این شرح است:
۱- برای احراز جرم جاسوسی، باید اثبات شود که مرتکب، دادههای سری را در اختیار اشخاص فاقد صلاحیت قانونی، دولت، سازمان، شرکت، گروه بیگانه یا عاملان آنها گذاشته است. در حالیکه دسترسی غیرمجاز به سامانههای رایانهای به معنای زیر پا گذاشتن محرمانگی دادهها یا سامانههای رایانهای و مخابراتی است که بهوسیله تدابیر امنیتی حفاظت شدهاند.
۲- احراز جرم جاسوسی به اثبات سوءنیت خاص مرتکب نیاز دارد؛ به این معنا که باید اثبات شود که هدف وی اقدام علیه امنیت کشور یا منافع ملی بوده است. در مقابل، جرم دسترسی غیرمجاز لزوما با این هدف انجام نمیشود.
۳- جاسوسی رایانهای مطابق با مواد ۳، ۴ و ۵ قانون جرایم رایانهای مجازات میشود؛ اما دسترسی غیرمجاز طبق ماده یک قانون جرایم رایانهای قابل مجازات خواهد بود.
۴- بر اساس تبصره یک ماده ۳ قانون جرایم رایانهای، جاسوسی رایانهای با امنیت کشور و منافع ملی ارتباط دارد. در مقابل، طبق ماده یک قانون جرایم رایانهای، دسترسی غیرمجاز به دادهها یا سامانههای رایانهای و مخابراتی به هر دادهای (دولتی، شرکتی یا خصوصی) که بهوسیله تدابیر امنیتی حفاظت شده، شامل این جرم میشود.
جاسوسی رایانهای با جرم شنود دادهها نیز متفاوت است. شنود دادهها جرمی است که طبق ماده ۲ قانون جرایم رایانهای قابلمجازات خواهد بود. شنود دادهها طبق این مادهقانونی، به شنود غیرمجاز محتوای در حال انتقال ارتباطات غیرعمومی در سامانههای رایانهای یا مخابراتی یا امواج الکترومغناطیسی یا نوری گفته میشود. برخلاف جاسوسی اینترنتی، هدف از شنود غیرمجاز دادهها لزوما ضربهزدن به امنیت کشور یا منافع ملی نیست.
ابهامات و سوالات خود در مورد جاسوسی رایانهای را میتوانید به شکل آنلاین و در قالب مشاورههای حقوقی از وکلای ترازو برطرف کنید. کافی است روی دکمه «مشاوره بگیر» کلیک کنید.
مجازات جاسوسی در دادهها و سامانههای مخابراتی
در ماده ۳ قانون جرایم رایانهای به مجازات جاسوسی رایانهای اشاره شده است. بر این اساس، دسترسی غیرمجاز، به دست آوردن دادههای سری یا شنود غیرمجاز محتوای سری در حال انتقال، مجازات حبس از یک تا ۳ سال یا جزای نقدی از ۲۰۰ میلیون تا ۶۰۰ میلیون ریال یا هر دو مجازات را در پی دارد. اگر هم مرتکب این دادهها را در اختیار اشخاص فاقد صلاحیت قانونی قرار دهد، به ۲ تا ۱۰ سال حبس محکوم میشود.
در راستای تخلفات اداری، اگر مأموران دولتی که مسئول حفظ دادههای سری یا سامانههای مربوطه هستند و به آنها آموزش لازم داده شده یا دادهها یا سامانههای مذکور در اختیار آنها قرار گرفته، بر اثر بیاحتیاطی، بیمبالاتی یا رعایت نکردن تدابیر امنیتی موجب دسترسی اشخاص فاقد صلاحیت به دادهها، حاملهای داده یا سامانههای مذکور شوند، با مجازات حبس از ۹۱ روز تا ۲ سال یا جزای نقدی از ۵۰ میلیون ریال تا ۳۳۰ میلیون ریال یا هر دو مجازات و انفصال از خدمت از ۶ ماه تا ۲ سال مواجه میشوند.
مجازات افشای اسرار دولتی از طریق سیستمهای رایانهای
در برخی مواقع، ممکن است جاسوسی از طریق سیستمهای رایانهای یا مخابراتی با هدف افشای دادهها و اسرار دولتی برای دولت، سازمان، شرکت یا گروه بیگانه یا عاملان آنها انجام شود. در این صورت، مجازات مرتکب شدیدتر خواهد شد. مطابق با بند «ج» ماده ۳ قانون جرایم رایانهای، افشا یا در دسترس قراردادن این دادهها برای دولت، سازمان، شرکت یا گروه بیگانه یا عاملان آنها، با حبس از ۵ تا ۱۵ سال مجازات میشود.
فراموش نکنید که در هر ساعتی از شبانهروز میتوانید سوالات خود درباره جاسوسی رایانهای را با کارشناسان حقوقی ترازو در میان بگذارید و پاسخ خود را دریافت کنید.
اثبات جرم جاسوسی رایانهای
جاسوسی رایانهای جرمی علیه امنیت کشور و منافع ملی است. به همین دلیل معمولا پلیس فتا با رصد فضای مجازی آن را پیگیری میکند. البته امکان شکایت و گزارش شهروندان نیز وجود دارد. برای گزارش و اثبات این جرم باید مدارک و مستندات کامل و کافی وجود داشته باشد. میتوان جرم مذکور را از طریق دادسرای جرایم رایانهای یا بخش ارتباط مردمی پلیس فتا گزارش کرد.
در نهایت، پس از تکمیل تحقیقات مقدماتی و صدور قرار مجرمیت برای متهم در دادسرای جرایم رایانهای، مطابق با ماده ۳۰۳ قانون آیین دادرسی کیفری، به پرونده در دادگاه انقلاب رسیدگی خواهد شد.
امکان شکایت بینالمللی از جاسوسی رایانهای
یکی از سؤالاتی که ممکن است به ذهنتان برسد این است که اگر جاسوسی در خارج از کشور انجام شود، امکان گزارش و شکایت بینالمللی وجود دارد؟ مطابق با ماده ۳۱۶ قانون آیین دادرسی کیفری، به اتهامات اشخاصی که در خارج از قلمرو حاکمیت جمهوری اسلامی ایران مرتکب جرم میشوند و مطابق قانون، دادگاههای ایران صلاحیت رسیدگی به آنها را دارند، چنانچه از اتباع ایران باشند، حسب مورد در دادگاه محل دستگیری و چنانچه از اتباع بیگانه باشند حسب مورد، در دادگاه تهران رسیدگی میشود.
سخن پایانی
جاسوسی رایانهای یکی از جرایم رایانهای است که با هدف بر هم زدن امنیت کشور یا لطمه زدن به منافع عمومی انجام میشود. برای اثبات این جرم باید سوءنیت فرد مرتکب به اثبات برسد. از آنجایی که رسیدگی به این جرم و پیگیری قضایی آن از حساسیت بالایی برخوردار است، بهتر است پیش از هر اقدامی با یک وکیل باتجربه کیفری مشورت کنید. وکلای پلتفرم حقوقی ترازو همواره آماده هستند تا به سؤالات افراد در این زمینه پاسخ دهند یا وکالت کسانی که به این جرم متهم شدهاند را بر عهده بگیرند.
سؤالات متداول
مجازات جاسوسی رایانهای برای اسرار دولتی چیست؟
حسب مورد حبس بین یک تا ۱۵ سال یا جزای نقدی یا هر دو.
آیا جاسوسی از ایمیل شخصی هم جرم محسوب میشود؟
در برخی موارد بله. اما به طور کلی دسترسی غیرمجاز به ایمیل شخصی افراد را میتوان حسب مورد، تحت عنوان دسترسی غیرمجاز به دادهها یا نقض حریم خصوصی افراد پیگیری کرد.
تفاوت جاسوسی رایانهای با هک چیست؟
جاسوسی رایانهای با هدف ارسال یا انتقال دادههای سری به اشخاص فاقد صلاحیت انجام میشود، اما هدف هکرها لزوما انتقال دادهها به این اشخاص و نهادها نیست.