حدود ۲ سال از ابلاغ قانون جدید شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲ میگذرد. این در حالی است که پرسشی همواره برای بسیاری از مردم مطرح بوده؛ اساسا دادگاه صلح چه نهادی است و چه تفاوتی با دادگاههای حقوقی و شوراهای حل اختلاف دارد؟ آیا دادگاه صلح صرفا اصطلاحی جدید برای اشاره به همان شوراهای حل اختلاف است یا نهادی مستقل با کارکردی متفاوت محسوب میشود؟ اگر نهادی مستقل است، حدود صلاحیتها و اختیارات آن چیست؟ در ادامه این مقاله از پلتفرم حقوقی ترازو تلاش میکنیم به این پرسشها پاسخ دهیم و جایگاه دادگاه صلح را در نظام قضایی ایران به طور دقیق مشخص کنیم.
دادگاه صلح چه نهادی است؟
به موجب قانون جدید شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، دادگاه صلح به عنوان راهحلی برای کاهش زمان رسیدگی به پروندههایی است که موضوعات جزئی و سادهای را مطرح میکنند؛ مواردی که طرفین بر سر همین موضوعات در دادگاههای عمومی درگیر روندی طولانی و فرسایشی میشوند.
از طرفی رویکرد دادگاه صلح بیشتر به سمت ایجاد صلح و سازش میان طرفین است. یعنی قاضی میتواند در صورت رضایت طرفین آنان را برای حصول سازش به عضو یا اعضای شورای حل اختلاف مستقر در دادگاه صلح یا شعبه شورای حل اختلاف معرفی کند. این دادگاه همانند دادگاههای عمومی در حوزههای قضایی بخش یا شهرستان تشکیل میشود.
وکلای پلتفرم حقوقی ترازو در این مسیر در کنار شما هستند و در پروندههای کیفری و حقوقی همراه شما هستند.
صلاحیت و اختیارات دادگاه صلح
همانطور که گفتیم دادگاه صلح برای رسیدگی به پروندههای جزئی در هر دو حوزه حقوقی و کیفری میپردازد. موضوعات مورد رسیدگی در این دادگاه از این قرار است:
۱- دعاوی مالی تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان
۲- دعاوی خانواده در رابطه با جهیزیه، مهریه و نفقه
۳- ادعای اعسار از تادیه محکوم به در صورتی دادگاه صلح به اصل دعوا رسیدگی کرده باشد.
۴- دعاوی سه گانه تصرف (تصرف عدوانی، ممانعت از حق و مزاحمت)
۵- تمامی دعاوی مربوط به تخلیه عین مستاجره
۶- دعاوی مربوط به تعدیل اجارهبها
۷- دعاوی اصلاح شناسنامه، استرداد شناسنامه، الزام به صدور شناسنامه و همچنین تصحیح و تغییر نام
۸- دعوای اصلاح مشخصات مدرک تحصیلی
۹- دعوای الزام به اخذ پایان کار
۱۰- دعوای اثبات رشد
۱۱- حصر ورثه، تحریر ترکه، مهر و موم ترکه و رفع آن
۱۲- تامین دلیل
۱۳- جرایم غیرعمدی ناشی از کار یا تصادفات رانندگی
۱۴- جرایم عمدی تعزیری که مجازات آنها درجه ۷ یا ۸ باشد.
صلاحیت دادگاه عمومی
دادگاه عمومی، همانطور که از نامش پیداست دادگاهی است که صلاحیت عام رسیدگی به تمامی دعاوی حقوقی و شکایات جزائی را داراست؛ مگر آنکه به موجب قانونی خاص رسیدگی به موضوعاتی از صلاحیت این دادگاه خارج شده و در صلاحیت دادگاههای دیگری قرار گرفته باشد. از این رو، هر آنچه که به موجب ماده ۱۲ قانون جدید شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲ در صلاحیت دادگاه صلح قرار گرفته، از صلاحیت از این محاکم خارج است و دادگاههای عمومی حق رسیدگی به موارد مذکور را ندارند.
دادگاههای عمومی نیز در حوزههای قضایی بخش و شهرستان تشکیل میشوند و دارای شعب حقوقی و کیفری هستند. به شعب حقوقی، پروندههای حقوقی و به شعب کیفری، پروندههای جزایی ارجاع میشود. بنابراین وقتی از دادگاه حقوقی صحبت میکنیم، صحبت از شعب حقوقی دادگاه های عمومی است که صرفا به پروندههای حقوقی که به آنها ارجاع میشود، رسیدگی میکنند. این امر بر خلاف دادگاه صلح است که شعب آن هم به امور کیفری و هم به امور حقوقی ارجاع شده میپردازند.
در واقع، دادگاه صلح با تمرکز بر دعاوی ساده، مبالغ کم و قابل سازش، تلاش میکند اختلافات را در کوتاهترین زمان ممکن و با کمترین تشریفات حل و فصل کند. در حالی که دادگاههای عمومی همچنان مرجع اصلی رسیدگی به دعاوی مهم، پیچیده و با آثار گسترده حقوقی باقی ماندهاند.
سوالات خود درباره تفاوت این دادگاهها یا دادگاه مناسب برای دعوای خود را میتوانید به شکل رایگان از کارشناسان حقوقی ترازو بپرسید و در هر ساعتی از شبانهروز پاسخ خود را دریافت کنید.
تفاوت دادگاه صلح با دادگاه حقوقی و شورای حل اختلاف
| دادگاه حقوقی | دادگاه صلح | شورای حل اخلاف | |
| نوع مرجع | قضایی رسمی | قضایی رسمی | شعبه قضایی |
| نوع دعاوی | مهم و پیچیده | ساده و کم مبلغ | بسیار ساده |
| تشریفات رسیدگی | کامل و رسمی | ساده | بسیار ساده |
| هدف اصلی | صدور حکم | صلح و سازش | ایجاد سازش |
| هزینه دادرسی | بیشتر | کم | بسیار کم |
| زمان رسیدگی | طولانیتر | کوتاه | بسیار کوتاه |
| قابلیت تجدیدنظر | دارد | دارد | قابلیت اعتراض در دادگاه صلح را دارد |
سخن پایانی
دادگاه صلح نهادی نوین در ساختار قضایی ایران است که با هدف کاهش اطاله دادرسی، تسهیل دسترسی مردم به عدالت و کاستن از بار پروندههای دادگاههای عمومی ایجاد شده است. شناخت دقیق تفاوت دادگاه عمومی و دادگاه صلح نهتنها به انتخاب درست مرجع صالح کمک میکند، بلکه از سرگردانی در مسیر دادرسی، تحمیل هزینههای اضافی و اطاله رسیدگی نیز جلوگیری خواهد کرد. از این رو، توصیه میشود پیش از طرح هرگونه دعوا یا شکایتی با استفاده از خدمات مشاوره پلتفرم ترازو از صلاحیت مرجع متناسب با موضوع دعوا یا شکایت خود اطمینان حاصل کنید تا مسیر حقوقی شما با دقت، سرعت و کمترین هزینه طی شود؛ چراکه انتخاب درست مرجع رسیدگی، نخستین گام در دستیابی به یک دادرسی عادلانه و مؤثر است.
سوالات متداول
تفاوت اصلی دادگاه حقوقی و دادگاه صلح چیست؟
تفاوت اصلی در نوع دعاوی قابل رسیدگی است.
آرای دادگاه صلح قابل اعتراض است؟
بله، آرای دادگاه صلح نیز مانند دادگاه حقوقی در اکثر موارد قابل تجدیدنظرخواهی است؛ مگر در موارد استثنایی که قانون مشخص کرده باشد.
اگر دعوا را در مرجع نادرست مطرح کنیم چه میشود؟
پرونده به مرجع صالح ارجاع میشود، اما این موضوع باعث اتلاف وقت و گاهی هزینه اضافی خواهد شد.
همه دعاوی خانواده در دادگاه صلح رسیدگی میشود؟
خیر؛ تنها دعاوی خانوادگی ساده مانند جهیزیه، مهریه و نفقه در صلاحیت دادگاه صلح است.
آیا دادگاه صلح جایگزین دادگاه حقوقی شده است؟
خیر؛ دادگاه صلح جایگزین دادگاه حقوقی نیست بلکه مکمل آن است.