شنود غیرمجاز یا استراق سمع از جمله کارهایی است که حریم خصوصی افراد را نقض میکند. به همین علت، در بسیاری از نظامهای حقوقی از جمله نظام حقوقی ایران، این کار جرم محسوب میشود. در این مقاله از بلاگ حقوقی ترازو، درباره جرم شنود یا استراق سمع و مجازات آن طبق قوانین و مقررات ایران توضیح دادهایم.
تعریف جرم استراق سمع یا شنود مکالمات
جرم شنود یا استراق سمع، به گوشدادن مکالمات دیگران بدون حکم دادگاه یا اجازه آن افراد گفته میشود. این جرم سابقهای طولانی در کل جهان دارد. سادهترین و ابتداییترین شکل آن در گذشته، شنود مکالمات افراد با پنهانشدن فردی دیگر در محل گفت و گو و شنیدن مکالمات انجام میشد. امروزه با پیشرفت فناوری، شنود گفت و گوهای افراد در هر جایی از جهان ممکن است؛ این کار با استفاده از ابزارهای پیشرفته و مدرن انجام میشود.
مبنای قانونی جرم شنود
شنود غیرمجاز یکی از جرایمی است که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به آن اشاره شده است. مطابق با اصل ۲۵ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، بازرسی و نرساندن نامهها، ضبط و فاش کردن مکالمات تلفنی، افشای مخابرات تلگرافی و تلکس یا سانسور و مخابره نکردن آنها، استراق سمع و هر گونه تجسس ممنوع است مگر به حکم قانون.
علاوه بر این، طبق ماده ۵۸۲ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده)، باز کردن، توقیف، معدوم، بازرسی، ضبط یا استراق سمع مراسلات، مخابرات یا مکالمات تلفنی اشخاص توسط کارمندان و مأموران دولتی قابل پیگیری و تعیین مجازات است.
مجازات قانونی برای مرتکبان جرم شنود
ارتکاب جرم شنود غیرمجاز توسط کارمندان و مأموران دولتی بر اساس ماده ۵۸۲ قانون مجازات اسلامی دو دسته مجازات در پی دارد:
۱- حبس از ۱ تا ۳ سال
۲- جزای نقدی از ۲۶۴ میلیون ریال تا ۸۲۵ میلیون ریال
شنود غیرمجاز در سامانههای ارتباطی بهطورکلی نیز طبق ماده ۲ قانون جرایم رایانهای قابلمجازات خواهد بود که در ادامه درباره آن توضیح خواهیم داد. اگر در این مورد دچار دردسر شدهاید و قصد شکایت یا پیگیری دارید میتوانید به شکل آنلاین از وکلای ترازو مشاوره حقوقی دریافت کنید.
شنود غیرمجاز در سامانههای ارتباطی
با پیشرفت فناوری، دیگر تلفن تنها ابزار برای استراق سمع و شنود غیرمجاز نیست؛ ابزارهای پیشرفتهتری برای این کار استفاده میشود. بدافزارها و تروجانها، ابزارهای پایش شبکه برای رهگیری ترافیک و خواندن دادهها در شبکههای ناامن، فیشینگ و نصب نرمافزارهایی برای دسترسی به پیامهای شخصی افراد برخی از روشهای مجرمان برای شنود غیرمجاز و دسترسی به دادههای افراد هستند.
چنین اقداماتی طبق ماده ۲ قانون جرایم رایانهای جرمانگاری شدهاند. بر این اساس، هر کس به طور غیرمجاز محتواهای غیرعمومی در حال انتقال در سامانههای رایانهای، مخابراتی، امواج الکترومغناطیسی یا نوری را شنود کند، به حبس از ۶ ماه تا ۲ سال، جزای نقدی از ۸۲ میلیون و ۵۰۰ هزار ریال تا ۵۰۰ میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.
جرم شنود در فضای مجازی و چتها
امروزه فضای مجازی و پیامرسانهای مبتنی بر آن جزو سامانههای ارتباطی و رایانهای به شمار میروند. بنابراین از آنجاییکه در ماده ۲ قانون جرایم رایانهای، شنود غیرمجاز در سامانههای رایانهای نیز جرمانگاری شده، این جرم در پیامرسانها با استفاده از ابزارهایی که به نمونههای آنها اشاره شد، قابل پیگیری و مجازات است. سوالات خود درباره احقاق این جرم در دنیای مدرن امروزی را میتوانید در هر ساعتی از شبانهروز از کارشناسان حقوقی ترازو جویا شوید.
سوال حقوقی داری؟ همین الان رایگان بپرس
کارشناسان ترازو آماده پاسخگویی سریع و دقیق هستن
استثنائات قانونی شنود
همانطور که اشاره شد، شنود یا استراق سمع مکالمات افراد اگر به طور غیرمجاز انجام شود، جرم به شمار میآید. در مقابل، طبق ماده ۱۵۰ قانون آیین دادرسی کیفری، شنود و کنترل ارتباطات مخابراتی افراد در صورت موافقت رئیس کل دادگستری استان و با تعیین مدت و دفعات کنترل، در مواردی که به امنیت داخلی و خارجی کشور مربوط میشوند یا منجر به کشف این جرایم شوند، جرم نخواهد بود:
۱- جرایمی که مجازات آنها سلب حیات باشد.
۲- جرایمی که مجازات آنها حبس ابد باشد.
۳- جرایمی که مجازات آنها قطع عضو باشد یا جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی با میزان نصف دیه کامل یا بیش از آن
۴- جرایمی که مجازات تعزیری درجه ۳ و بالاتر داشته باشند.
شنود و کنترل مکالمات تلفنی در این شرایط منوط به تایید رئیس قوه قضائیه است و این اختیار قابل تفویض به سایران نخواهد بود.
سخن پایانی
حمایت از حریم خصوصی افراد و جلوگیری از شنود غیرمجاز مکالمات آنها یکی از مهمترین اصول در نظام حقوقی ایران است؛ به طوری که استراق سمع و شنود بدون حکم قانونی در قانون اساسی و قوانین مجازات اسلامی و جرایم رایانهای جرمانگاری شده است. بنابراین، اگر قربانی این جرم هستید، از حمایتهای قانونی برخوردار خواهید شد. برای بهرهمندی از این حمایتها باید با مجازاتهای جرم شنود غیرمجاز و شرایط احراز این جرم آشنایی کامل داشته باشید. وکلای پلتفرم حقوقی ترازو همواره آماده پاسخگویی به سؤالات شما در این زمینه هستند و میتوانند شما را در مسیر دفاع از حقوق قانونی خود همراهی کنند.
سؤالات متداول
آیا ضبط مکالمه شخصی بدون اجازه طرف مقابل جرم است؟
بله
مجازات شنود غیرمجاز چیست؟
حبس از یک تا ۳ سال یا جزای نقدی از ۲۶۴ میلیون ریال تا ۸۲۵ میلیون ریال.
آیا برای اثبات جرم، میتوان به شنود غیرقانونی استناد کرد؟
خیر. در صورت استفاده از محتوای شنود غیرمجاز مورد پیگرد قضایی قرار خواهید گرفت.