فرد معلول در زندگی خود با مشکلات بسیاری مواجه است و حل این مشکلات بدون وجود یک حامی مطمئن برای او امکانپذیر نیست. به همین دلیل، از فرزندان معلول در خانوادههای حمایت قانونی بیشتری میشود؛ این حمایتها در مسائل حضانت و نفقه فرزند معلول نمود بیشتری پیدا میکنند. آگاهی از قوانین و مقررات مربوط به حضانت فرزند معلول و نفقه وی، میتواند به بهبود زندگی چنین افرادی کمک کند. در این مقاله از بلاگ حقوقی ترازو، درباره قوانین مربوط به حضانت و نگهداری از فرزند معلول در روند طلاق میخوانید.
قوانین حضانت فرزند معلول پس از طلاق
به طور کلی، طبق ماده ۱۱۶۹ قانون مدنی حضانت و نگهداری کودکی که والدین وی از یکدیگر جدا شدهاند، تا سن ۷ سالگی با مادر و پس از آن با پدر است. اگر هم پس از ۷ سالگی کودک، والدین برای حضانت او دچار اختلاف شوند، دادگاه با در نظر گرفتن مصلحت او در این زمینه تصمیمگیری میکند.
از آنجایی که شرایط افراد معلول خاص است، مراجع قضایی در زمینه حضانت فرزندان معلول دقت و حساسیت بیشتری دارند. ممکن است تشخیص دهند که مصلحت کودک معلول در واگذاری سرپرستی او برخلاف حالت معمول است. نمونه آن نیز رأی صادره از سوی شعبه ۲ دادگاه تجدیدنظر استان تهران در تاریخ ۱۳۹۳/۷/۸ است که طبق آن: «در صورتی که فرزند دختر و دارای معلولیت ذهنی باشد، به مصلحت است که نزد مادر باشد.»
علاوه بر این، مطابق با ماده ۴۵ قانون حمایت خانواده، «رعایت غبطه و مصلحت کودکان و نوجوانان در کلیه تصمیمات دادگاهها و مقامات اجرائی الزامی است.» این ماده قانونی نیز به خوبی نشان میدهد که دادگاه برای نگهداری فرزند معلول، اول از همه، مصلحت وی را در نظر میگیرد.
اگر میخواهید در این زمینه بیشتر بدانید، میتوانید به شکل رایگان سوالات خود را با کارشناسان حقوقی ترازو در میان بگذارید.
ملاکهای دادگاه برای تعیین حضانت فرزند معلول
دادگاه برای تعیین حضانت فرزند معلول این موارد را در نظر میگیرد:
۱- مصلحت کودک: مصلحت کودک عاملی تعیینکننده برای تعیین حضانت اوست و این امر درباره کودکان معلول اهمیت بیشتری دارد. بنابراین، دادگاه اول از همه بررسی میکند که مصلحت کودک معلول در سرپرستی مادر یا پدر است یا باید شخص دیگری حضانت او را بر عهده بگیرد.
۲- توانایی مالی و روانی والدین: حضانت کودک معلول دشواریهای خاص خود را دارد. در نتیجه، والدین باید از نظر مالی، روانی، جسمی و رفتاری توانایی نگهداری از او را داشته باشند. به همین علت، دادگاه با ارجاع این مورد به کارشناسی و بررسی نتایج آن، درباره سرپرستی کودک معلول توسط والدین تصمیم میگیرد.
نفقه فرزند معلول
بر اساس قانون مدنی و قانون حمایت از خانواده، والدین باید نفقه فرزندان خود را تا زمانی که به سن قانونی برسند و توانایی مالی لازم برای اداره زندگی خود داشته باشند، بپردازند. اگر فرزند معلول پس از رسیدن به سن قانونی نیز همچنان قادر به امرار معاش نباشد و نتواند هزینههای زندگی خود را پرداخت کند، طبق ماده ۱۱۹۷ قانون مدنی، پدر باید نفقه وی را پرداخت کند. در این ماده قانونی میخوانیم: «کسی مستحق نفقه است که ندار بوده و نتواند به وسیله اشتغال به شغلی وسایل معیشت خود را فراهم کند.»
نگهداری فرزند معلول در مراکز درمانی خاص
طبق بند «د» ماده ۳ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، کمتوانی جسمی یا ذهنی کودک و نوجوان، به عنوان وضعیت مخاطرهآمیز برای آنها در نظر گرفته میشود و موجب مداخله و حمایت قانونی از کودک و نوجوان خواهد شد. علاوه بر این، مطابق با بند الف ماده ۶ قانون مذکور، سازمان بهزیستی کشور مکلف است تا با استفاده از مددکاران اجتماعی در قالب فوریتهای خدمات اجتماعی با همکاری شهرداری یا دهیاری و نیروی انتظامی نسبت به شناسایی، پذیرش، حمایت، نگهداری و توانمندسازی اطفال و نوجوانان موضوع این قانون و اعلام موضوعات به مراجع صالح اقدام کند.
از این مواد قانونی میتوان نتیجه گرفت که سازمان بهزیستی کشور نیز ممکن است در پرونده حضانت فرزند معلول وارد عمل شود. در چنین شرایطی، قاضی پرونده شرایط والدین، شدت و نوع معلولیت کودک و همچنین، نظر کارشناسان بهزیستی را بررسی میکند. پس از آن، ممکن است دادگاه حکم دهد که مصلحت فرزند معلول در این است که در مراکز درمانی خاص با هزینههای دولتی نگهداری شود.
درباره قوانین جاری و مسائل حقوقی درباره حضانت از فرزند معلول، میتوانید به شکل آنلاین از وکلای ترازو مشاوره حقوقی دریافت کنید.
جواب حقوقیات رو همین الان بگیر
ترازو سریعترین راه برای رسیدن به پاسخهای حقوقی قابل اعتماد است
سلب حضانت از والدین در صورت عدم کفایت
به موجب ماده ۱۱۷۳ قانون مدنی، اگر والدین صلاحیت نگهداری از فرزند خود را نداشته باشند، ممکن است طبق حکم دادگاه از آنها سلب حضانت شود. بر این اساس، در صورتی که نزدیکان کودک معلول، قیم وی یا رئیس حوزه قضایی از دادگاه تقاضای سلب حضانت والدین داشته باشند، دادگاه در این زمینه تصمیمگیری میکند. برخی از نمونه رفتارها و اعمالی که میتوانند به سلب حضانت والدین منجر شوند، عبارت است از:
- بیتوجهی شدید والدین نسبت به درمان و مراقبت پزشکی از فرزند معلول
- سوءاستفاده عاطفی یا مالی والدین از کودک معلول
- انجام رفتارهای خشونتآمیز توسط والدین نسبت به فرزند معلول
در چنین شرایطی، افرادی که از آنها نام برده شد یا یکی از والدین (در صورت طلاق آنها از یکدیگر)، میتوانند دادخواستی با عنوان سلب حضانت فرزند معلول در دفتر خدمات الکترونیک قضایی به ثبت برسانند. پس از آن، دادگاه خانواده دادخواست مذکور و مستندات و مدارک ضمیمه آن را بررسی میکند. در نهایت، دادگاه با در نظر گرفتن مصلحت کودک درباره حضانت یا سلب حضانت وی از والدین تصمیمگیری میکند.
از آنجایی که حضانت کودکان معلول مساله بسیار مهمی است، توصیه میکنیم که دادخواست در این زمینه را بدون مشورت با وکیلی باتجربه ثبت و به دادگاه ارائه نکنید. بهتر است پیش از هر اقدامی، با وکلای ترازو مشورت کنید. این کارشناسان باتجربه و آگاه به قوانین جاری کشور میتوانند بهترین مشاور و همراه شما در چنین پروندهای باشند.
سخن پایانی
نگهداری از فرزندان معلول شرایط جسمی، روانی و مالی خاص خود را میطلبد. به همین علت، در قوانین معلولان و مقرراتی که در زمینه حضانت فرزند وضع شدهاند، به این موضوع توجه ویژهای شده است. در صورتی که مصلحت کودک در سلب حضانت والدین یا انجام اقداماتی نظیر نگهداری در مراکز درمانی خاص باشد، دادگاه چنین حکمی میدهد. در هر حال، تلاش میشود تا مصلحت چنین کودکانی در نظر گرفته شده و شرایط زندگی و رشد آنها همانند افراد عادی فراهم شود.
سوالات متداول
آیا حضانت فرزند معلول پس از ۱۸سالگی با والدین است؟
اگر شرایط وی به گونهای باشد که به تنهایی قادر به ادامه زندگی و تأمین معاش خود نباشد، بله.
در صورت فوت پدر، آیا حضانت فرزند معلول به صورت خودکار به مادر واگذار میشود؟
خیر، در این زمینه دادگاه تصمیمگیری میکند. اگر مصلحت کودک در نگهداری وی توسط مادر باشد، حضانت وی با حکم دادگاه به مادر واگذار خواهد شد.
نفقه فرزند معلول تا چه سنی باید پرداخت شود؟
اگر شرایط جسمی و روانی او به گونهای باشد که نتواند از پس هزینههای زندگی خود بربیاید، تا پایان عمر او نفقهاش باید توسط سرپرست وی پرداخت شود.