زندگی اجتماعی افراد به اندازهای اهمیت دارد که محرومیت از آن به عنوان مجازات در نظر گرفته میشود. در واقع، بر اساس قانون مجازات اسلامی، محرومیت از حقوق اجتماعی ممکن است به عنوان مجازات تبعی در نظر گرفته شود. در این مقاله از بلاگ پلتفرم حقوقی ترازو، درباره مجازات محرومیت از حقوق اجتماعی، مبنای قانونی و مصادیق آن میخوانید.
حقوق اجتماعی در نظام حقوقی ایران
حقوق اجتماعی و سیاسی در نظام حقوقی ایران شامل حقوق افراد در زندگی اجتماعی میشود که با اموری مانند آزادیهای سیاسی، مدنی و فرهنگی و اشتغال به مشاغل مهم سیاسی و اجتماعی مرتبط است. زمانی که فردی مرتکب جرم میشود، ممکن است پس از محکومیت قطعی کیفری، سلب حقوق مدنی و محرومیت از این امور برای مدتی به عنوان مجازات تبعی او در نظر گرفته شود.
مبنای قانونی مجازات محرومیت از حقوق اجتماعی
مبنای قانونی محرومیت اجتماعی در نظام حقوقی ایران، ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی است. مطابق با این ماده قانونی در برخی موارد، افراد با ارتکاب جرایم عمدی و محکومیت قطعی کیفری، پس از اجرای حکم یا شمول مرور زمان، در بازههای زمانی خاصی به عنوان مجازات تبعی، از حقوق اجتماعی محروم میشوند. مصادیق حقوق اجتماعی نیز در ماده ۲۶ قانون مذکور مورد اشاره قرار گرفتهاند.
اگر شما یا یکی از اطرافیانتان درگیر پروندهای هستید که احتمال محرومیت از حقوق اجتماعی در آن وجود دارد، ممکن است نیاز به تحلیل دقیق شرایط خود داشته باشید. وکلای پلتفرم حقوق ترازو در این مسیر در کنار شما هستند.
مصادیق یا موارد محرومیت از حقوق اجتماعی
محرومیت از حقوق اجتماعی ممکن است محرومیت فرد از یکی از این موارد باشد:
- داوطلب شدن در انتخابات ریاست جمهوری، مجلس خبرگان رهبری، مجلس شورای اسلامی و شوراهای اسلامی شهر و روستا
- عضویت در شورای نگهبان، مجمع تشخیص مصلحت نظام یا هیات دولت و تصدی معاونت رئیس جمهور
- تصدی ریاست قوه قضائیه، دادستانی کل کشور، ریاست دیوان عالی کشور و ریاست دیوان عدالت اداری
- انتخاب شدن یا عضویت در انجمنها، شوراها، احزاب و جمعیتها به موجب قانون یا با رای مردم
- عضویت در هیاتهای منصفه و امناء و شوراهای حل اختلاف
- اشتغال به عنوان مدیر مسئول یا سردبیر رسانههای گروهی
- استخدام و یا اشتغال در کلیه دستگاههای حکومتی اعم از قوای سهگانه و سازمانها و شرکتهای وابسته به آنها، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، نیروهای مسلح و سایر نهادهای تحت نظر رهبری، شهرداریها و موسسات مامور به خدمات عمومی و دستگاههای مستلزم تصریح یا ذکر نام برای شمول قانون بر آنها
- اشتغال به عنوان وکیل دادگستری و تصدی دفاتر ثبت اسناد رسمی و ازدواج و طلاق و دفتریاری
- انتخاب شدن به سمت قیم، امین، متولی، ناظر یا متصدی موقوفات عام
- انتخاب شدن به سمت داوری یا کارشناسی در مراجع رسمی
- استفاده از نشانهای دولتی و عناوین افتخاری
- تاسیس، اداره یا عضویت در هیات مدیره شرکتهای دولتی، تعاونی و خصوصی یا ثبتنام تجارتی یا موسسه آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و علمی
مستخدمان دستگاههای حکومتی در صورت محرومیت از حقوق اجتماعی، خواه به عنوان مجازات اصلی و خواه مجازات تکمیلی یا تبعی، حسب مورد در مدت مقرر در حکم دادگاه یا قانون، از خدمت منفصل خواهند شد. آیا میخواهید بدانید محرومیت شما دقیقا شامل کدام یک از این موارد میشود و چه تأثیری بر شغل فعلیتان دارد؟
درجات مجازات و مدت زمان محرومیت از حقوق اجتماعی
همانطور که اشاره شد، طبق ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی، محکومان جرایم عمدی پس از محکومیت قطعی کیفری و پس از اجرای حکم اصلی یا شمول مرور زمان، در بازههای زمانی خاصی به عنوان مجازات تبعی از حقوق اجتماعی محروم میشوند. این بازههای زمانی در جدول زیر شرح داده شدهاند.
| مجازات اصلی | مدت زمان محرومیت از حقوق اجتماعی |
| محکومیت به مجازاتهای سالب حیات و حبس ابد | ۷ سال از تاریخ توقف اجرای حکم اصلی |
| محکومیت به قطع عضو، قصاص عضو در صورتی که دیه جنایت وارد شده بیش از نصف دیه مجنیعلیه باشد، نفی بلد و حبس تا درجه چهار | ۳ سال |
| محکومیت به شلاق حدی، قصاص عضو در صورتی که دیه جنایت وارد شده نصف دیه مجنیعلیه یا کمتر از آن باشد و حبس درجه پنج | ۲ سال |
طبق تبصره اول این ماده قانونی، در غیر موارد فوق، مراتب محکومیت در پیشینه کیفری محکوم درج میشود ولی در گواهیهای صادره از مراجع ذیربط منعکس نخواهد شد؛ مگر به درخواست مراجع قضائی برای تعیین یا بازنگری در مجازات.
تفاوت مجازاتهای اصلی، تکمیلی و تبعی در قانون
در نظام حقوقی ایران، مجازاتها به سه دسته کلی تقسیم میشوند:
۱- مجازاتهای اصلی: مطابق با ماده ۱۴ قانون مجازات اسلامی، حد، قصاص، دیه و تعزیر هستند.
۲- مجازاتهای تکمیلی: در برخی موارد، قاضی دادگاه مجازات اصلی را برای محکوم به مجازات حد، قصاص یا تعزیر کافی نمیداند و مجازات تکمیلی نیز برای او صادر میکند. اقامت اجباری در محل معین، منع از رانندگی با وسایل نقلیه موتوری و موارد دیگری که در ماده ۲۳ قانون مجازات اسلامی به آنها اشاره شده، مجازاتهای تکمیلی هستند. مدت زمان مجازاتهای تکمیلی بیش از ۲ سال نیست، مگر اینکه در قانون به نحو دیگری مقرر شده باشد. اگر مجازات تکمیلی و اصلی از یک نوع باشند نیز فقط حکم به مجازات اصلی داده خواهد شد.
۳- مجازاتهای تبعی: به مجازاتهایی گفته میشود که علاوه بر مجازات اصلی اجرا میشوند و معمولاً در حکم دادگاه ذکر نمیشوند. این مجازاتها اغلب محرومیت از حقوق اجتماعی هستند که پیش از این، درباره آنها توضیح داده شد.
محاسبه دقیق مدت زمان محرومیت بر اساس ماده ۲۵ پیچیده است. برای اطمینان از زمان دقیق پایان محرومیت خود، از مشاوره حقوقی ما استفاده کنید.
جواب حقوقیات رو همین الان بگیر
ترازو سریعترین راه برای رسیدن به پاسخهای حقوقی قابل اعتماد است
نحوه اعاده حیثیت و رفع محرومیت پس از اتمام دوره مجازات
به موجب تبصره دوم ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی، در جرایم قابل گذشت، در صورتی که پس از صدور حکم قطعی با گذشت شاکی یا مدعی خصوصی، اجرای مجازات موقوف شود، اثر تبعی (مجازات تبعی محرومیت اجتماعی) آن نیز رفع خواهد.
طبق تبصره سوم این ماده قانونی نیز در عفو و آزادی مشروط، اثر تبعی محکومیت پس از گذشت مدتهای ذکر شده در ماده مذکور، از زمان عفو یا اتمام مدت آزادی مشروط رفع خواهد شد. البته، محکوم در مدت زمان آزادی مشروط و همچنین در زمان اجرای حکم نیز از حقوق اجتماعی محروم میشود.
علاوه بر این، هر کس به عنوان مجازات تبعی از حقوق اجتماعی محروم شود، پس از گذشت مواعد مقرر در ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی، از او اعاده حیثیت خواهد شد و آثار تبعی محکومیت وی زائل میشود، مگر در موارد اول تا سوم که از آنها نام برده شد. در این موارد، محکوم به مجازات تبعی محرومیت از حقوق اجتماعی، از حقوق مذکور به طور دائمی محروم میشود.
سخن پایانی
محرومیت از حقوق اجتماعی نوعی مجازات تبعی است که به موجب آن، فرد محکوم از برخی حقوق و آزادیهای اجتماعی، سیاسی و مدنی محروم میشود. از آنجایی که این مجازاتها میتواند زندگی اجتماعی فرد را برای مدتی تحت تأثیر قرار دهند، بهتر است اعتراض به حکم مربوطه یا دفاع از پروندههایی که احتمال صدور حکم محرومیت اجتماعی در آنها وجود دارد را با همراهی یک وکیل کیفری انجام دهید. در پروندههای کیفری، دفاع درست در مراحل اولیه حیاتی است تا از صدور این نوع مجازات تبعی جلوگیری شود یا مدت آن به حداقل برسد. وکلای کیفری ترازو آمادهاند تا از حقوق شما در مراحل دفاع و پس از صدور حکم دفاع کنند.
سؤالات متداول
مجازات محرومیت از حقوق اجتماعی از چه زمانی شروع میشود؟
پس از اجرای حکم اصلی یا شمول مرور زمان.
آیا داشتن سابقه کیفری مشمول این مجازات میشود؟
در غیر موارد اشاره شده در ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی، مراتب محکومیت در پیشینه کیفری محکوم درج میشود ولی در گواهیهای صادره از مراجع ذیربط منعکس نخواهد شد مگر به درخواست مراجع قضائی برای تعیین یا بازنگری در مجازات.
آیا با پرداخت جریمه، محرومیت از حقوق اجتماعی رفع میشود؟
خیر