وکالت، عقدی است که به موجب آن، یک نفر نائب یا نماینده دیگری برای انجام برخی امور میشود. دادن این حق دائمی نیست و وکیل را میتوان با رعایت شرایطی عزل کرد. اما عزل وکیل به چه معناست؟ چگونه میتوان به شکل رسمی آن را انجام داد؟ چه مراحلی دارد؟ هزینه عزل وکیل چگونه محاسبه میشود؟ آیا امکان عزل وکیل بدون اطلاع وی وجود دارد؟ در این مقاله از بلاگ حقوقی ترازو، هرآنچه باید درباره عزل وکیل بدانید را میخوانید و با یک نمونه لایحه عزل وکیل دادگستری توسط موکل آشنا میشوید.
منظور از عزل وکیل چیست؟
یکی از مواردی که در ماده ۶۷۸ قانون مدنی برای از بین رفتن قرارداد وکالت در نظر گرفته شده، عزل وکیل است. زمانی که فردی قرارداد وکیل خود را به صورت یکطرفه فسخ میکند، میتوان گفت که عزل وکیل اتفاق افتاده است. در این شرایط، وکالتنامه باطل نیست و آثار خود پیش از عزل را دارد، اما از تاریخ عزل به بعد فاقد اثر قانونی تلقی شده و وکیل دیگری طبق آن قرارداد سمتی نخواهد داشت.
اگر آمادهاید وکیل خود را تغییر دهید و به دنبال وکیل جدید و متخصص هستید، همین حالا به وکلای پلتفرم حقوقی ترازو درخواست دهید تا وکیل متخصص مناسب به صورت کاملا تخصصی با موضوع پرونده شما معرفی شود.
حق عزل وکیل چیست؟
به طور کلی وکالت عقدی است جایز؛ به این معنا که هر یک از وکیل و موکل هر زمان که بخواهند میتوانند آن را بر هم بزنند. بر این اساس، موکل حق عزل وکیل خود را دارد؛ اما این جمله به چه معناست؟ حق عزل وکیل به این معناست که موکل هر زمان که بخواهد میتواند وکیل را از سمت خود برکنار کند. البته، در برخی موارد که قرارداد وکالت ضمن عقد لازمی منعقد شده باشد یا ضمن قرارداد وکالت حق عزل از موکل سلب شده باشد، حق عزل وجود نخواهد داشت. به این موضوع در ماده ۶۷۹ قانون مدنی به این شرح اشاره شده است:
«موکل میتواند هر وقت بخواهد وکیل را عزل کند، مگر اینکه وکالت وکیل یا عدم عزل در ضمن عقد لازمی شرط شده باشد.»
در نتیجه، اگر به طور مثال، ضمن قرارداد بیع منزل مسکونی، شرط شده باشد که فردی وکیل یکی از طرفین برای انجام امور ثبتی خرید یا فروش خانه باشد، عزل وکیل توسط موکل تا پایان انجام امور ثبتی خرید یا فروش توسط وکیل امکان نخواهد داشت. همچنین، ممکن است به موجب این قرارداد فروش خانه مسکونی شرط شده باشد که موکل حق عزل وکیل تا پایان انجام امر محوله را ندارد. در این صورت نیز میتوان گفت که طبق ماده ۶۷۹، عزل وکیل امکانپذیر نیست.
حق عزل وکیل در در دادگاههای کیفری یک، نظامی یک و دادگاه انقلاب
علاوه بر این، در امور کیفری مورد رسیدگی در دادگاههای کیفری یک، نظامی یک و دادگاه انقلاب، در صورتی که فردی برای دفاع از دیگری در دادگاهی وکالتنامه داشته باشد، فقط تا زمان جلسه دادرسی میتوان او را عزل کرد. مطابق با ماده ۳۸۵ قانون آیین دادرسی کیفری: «هر یک از طرفین میتواند حداکثر ۳ وکیل به دادگاه معرفی کند. استعفای وکیل تعیینی یا عزل وکیل پس از تشکیل جلسه رسیدگی پذیرفته نمیشود.»
حق عزل وکیل در امور مدنی و سایر پروندههای کیفری
در امور مدنی و سایر پروندههای کیفری، عزل وکیل در مرحله تجدیدنظر یا هر مرحلهای از دادرسی امکان دارد. طبق ماده ۴۰ قانون آیین دادرسی مدنی: «در صورت فوت وکیل یا استعفا یا عزل یا ممنوع شدن یا تعلیق از وکالت یا بازداشت وی چنانچه اخذ توضیحی لازم نباشد، دادرسی به تاخیر نمیافتد و در صورت نیاز به توضیح، دادگاه مراتب را در صورت مجلس قید میکند و با ذکر موارد توضیح به موکل اطلاع میدهد که شخصا یا توسط وکیل جدید در موعد مقرر برای ادای توضیح حاضر شود.»
در برخی موارد نیز ممکن است فردی به دیگری وکالت بلاعزل داده باشد؛ یعنی طبق مفاد وکالتنامهای که امضا کرده، اعلام میکند که از حق عزل وکیل خود چشمپوشی کرده و تا زمانی که وکالتنامه اعتبار دارد، این فرد میتواند به وکالت خود ادامه دهد. گفتنی است که وکالت بلاعزل ممکن است به صورت تامالاختیار یا برای مواردی محدود امضا شود.
حق عزل وکیل در وکالتنامه
در برخی موارد نیز ممکن است به حق عزل وکیل در وکالتنامه اشاره شده باشد و موکل به وکیل خود وکالت بلاعزل بدهد. در چنین شرایطی، موکل طبق مفاد وکالتنامهای که امضا کرده، اعلام میکند که از حق عزل وکیل خود چشمپوشی کرده و تا زمانی که وکالتنامه اعتبار دارد، این فرد میتواند به وکالت خود ادامه دهد. گفتنی است که وکالت بلاعزل ممکن است به صورت تام الاختیار یا برای مواردی محدود امضا شود.
عزل وکیل بدون اطلاع
بر اساس ماده ۳۷ قانون آیین دادرسی مدنی: «اگر موکل وکیل خود را عزل نماید، مراتب را باید به دادگاه و وکیل معزول اطلاع دهد. عزل وکیل مانع از جریان دادرسی نخواهد بود. اظهار شفاهی عزل وکیل باید در صورتجلسه قید و به امضای موکل برسد.»
بنابراین، عزل وکیل بدون اطلاع او ممکن نیست. این موضوع باید به اطلاع وکیل و دادگاهی که در حال رسیدگی به پرونده است، برسد.
آیا عزل وکیل در مرحله تجدیدنظر امکانپذیر است؟
عزل وکیل در مرحله تجدیدنظر به نوع پرونده بستگی دارد. در پروندههایی که دادگاههای کیفری یک، نظامی یک یا دادگاه انقلاب به آنها رسیدگی میکنند، نمیتوان وکیل را در مرحله تجدیدنظر عزل کرد. در مقابل، در پروندههای در حال رسیدگی در سایر دادگاههای کیفری یا دادگاههای حقوقی امکان عزل وکیل در مرحله تجدیدنظر وجود دارد.
نحوه عزل وکیل
عزل وکیل چه در امور حقوقی و چه برای دفاع از موکل در محاکم قضایی، باید به اطلاع وکیل برسد؛ اما نحوه درخواست عزل وکیل چیست؟ این کار بر اساس شرایطی که وکالتنامه در آن تنظیم شده، راههای مختلفی دارد.
برای تنظیم لایحه عزل وکالت بهصورت قانونی و دقیق با هزینهای بسیار کمتر از اخذ وکیل از طریق دکمه «شروع» اقدام کنید؛ تنظیم اوراق حرفهای را به وکلای ترازو بسپارید.
تنظیم اوراق حقوقی / لایحه عزل وکالت
جهت تنظیم لایحه عزل وکالت، کاملا تخصصی و حرفهای، کلیک کنید.
نحوه عزل وکیل از طریق دفاتر خدمات قضایی
در حال حاضر، فرایند عزل وکیل از طریق دفاتر خدمات قضایی الکترونیک انجام میشود. برای عزل وکیل از طریق دفاتر خدمات قضایی باید این مراحل طی شوند:
- مراجعه به یکی از این دفاتر و ارائه درخواست عزل وکیل: در این مرحله از موکل خواسته میشود که کلیه مدارک مربوط به عزل فردی که وکیل اوست را همراه با فرمهای تکمیل شده مربوط به این کار ارائه دهد. همچنین، هزینه عزل وکیل بسته به شرایط پرونده موکل از او گرفته میشود.
- ارسال درخواست موکل به دادگاه: در مرحله بعدی، درخواست موکل به دادگاه مورد نظر ارسال میشود. در این دادگاه، درخواست این فرد مورد رسیدگی قرار گرفته و تأیید یا رد میشود. در صورت تأیید درخواست موکل، از آن تاریخ به بعد، وکیل سمتی نخواهد داشت.
لازم به ذکر است که در صورتی که فردی در حین دادرسی وکیل خود را به صورت شفاهی عزل کند نیز باید این موضوع را با اجرای همین مراحل به وکیل و دادگاه اطلاع دهد.
عزل وکیل در دفترخانه ثبت اسناد رسمی
ممکن است فردی به موجب یک قرارداد رسمی وکالت که در دفترخانه به ثبت رسیده، وکیل دیگری شده باشد. در این صورت، باید این مراحل طی شوند:
۱- مراجعه موکل به دفترخانهای که قرارداد وکالت که در آنجا به ثبت رسیده
۲- ارائه درخواست عزل وکیل به دفترخانه و پرداخت هزینههای مربوطه
۳- پس از ثبت درخواست موکل، موضوع عزل طی یک اظهارنامه رسمی به وکیل اطلاع داده میشود.
عزل وکیل با اظهارنامه قضایی
گاهی اوقات، عزل وکیل با ارسال اظهارنامه قضایی انجام میشود. کارشناسان حقوقی پیشنهاد میکنند که این اظهارنامه و نتیجه آن به صورت رسمی ثبت شود تا بعدها مشکلی پیش نیاید.
عزل وکیل با پیامک
در برخی موارد، ممکن است میان طرفین قرارداد وکالت توافقی مبنی بر اعلام عزل به صورت پیامکی انجام شده باشد. به این ترتیب، میتوان وکیل را با پیامک عزل کرد. البته، حتی در صورت توافق بر عزل وکیل با پیامک نیز ممکن است مجبور شوید فرایند عزل از طریق دفتر خدمات قضایی یا دفترخانه را طی کنید.
عزل وکیل از طریق سامانه ثنا و میخک
یکی از راههای دیگری که برای عزل وکالت وجود دارد، مراجعه به سامانه ثنا است. برای عزل وکیل در سامانه ثنا، باید ضمن مراجعه به این سامانه، درخواست عزل وکیل را ثبت کرد و منتظر نتیجه بررسی این موضوع توسط دادگاه ماند.
در صورتی که فرد از ایرانیان خارج از کشور باشد نیز عزل وکالتنامه از طریق سامانه میخک که مربوط به امور حقوقی ایرانیان خارج از کشور است، انجام خواهد شد.
مدارک مورد نیاز برای عزل وکیل
برای عزل کردن یک وکیل در دادگاه باید با مراجعه به یکی از دفاتر خدمات قضایی الکترونیکی، مدارک هویتی موکل همراه با متن لایحه عزل وکیل و شماره پرونده در حال رسیدگی در دادگاه ارائه شود. در صورتی که وکیل به موجب درخواست در دفتر اسناد رسمی عزل میشود نیز باید متن عزل وکیل ضمیمه مدارک هویتی موکل و شماره وکالتنامهای که قبلا در همان دفترخانه ثبت شده، شود.
نمونه لایحه عزل وکیل دادگستری توسط موکل
لایحه عزل وکیل باید با دقت و توجه به جزئیات قرارداد وکالت تنظیم شود. نمونه لایحه عزل وکیل که میتوانید برای ارائه به دفتر خدمات قضایی الکترونیکی تنظیم کنید، به این شرح است:
ریاست محترم شعبه… دادگاه…
با سلام و احترام به استحضار میرساند اینجانب… خواهان در پرونده کلاسه…. مطروح در آن شعبه با توجه به تجویز ماده ۶۷۸ قانون مدنی مراتب عزل وکیل خود آقا/ خانم… را اعلام میدارم. لذا خواهشمند است دستور فرمایید از این تاریخ به بعد تمامی اوراق قضایی به حساب کاربری سامانه ثنا اینجانب ابلاغ شوند.
هزینه عزل وکیل
هزینه عزل وکیل به روش این کار بستگی دارد. در صورتی که عزل وکیل در دفتر خدمات قضایی یا از طریق اظهارنامه رسمی انجام شود، طبق تعرفه سال ۱۴۰۴ باید مبلغ ۳۴ هزار تومان پرداخت شود. عزل وکیل در دفتر ثبت اسناد رسمی نیز طبق تعرفه اعلام شده توسط سازمان ثبت اسناد و املاک کشور بابت حقالتحریر و حقالثبت مشخص میشود و در حال حاضر، حدود ۵۷۰ هزار تومان است.
عزل وکیل و استرداد حق الوکاله
در صورتی که وکیل به دلیل نارضایتی موکل خود عزل شده باشد و تا زمانی که وکالت او را بر عهده داشته، مبلغی به ازای ارائه خدمات، دریافت کرده باشد، این مبلغ از او استرداد نمیشود.
همچنین، به موجب تبصره ۲ ماده ۷۴ نظامنامه قانون وکالت: «در صورت عزل یا استعفاء وکیل قبل از ختم مرحله تعیین کاری که وکیل در آن مرحله نموده و حقالوکاله که طبق این تعرفه به آن تعلق میگیرد به نظر دادگاه است.»
گفتنی است طبق ماده ۷۸ نظامنامه قانون وکالت: «گرفتن هرگونه سند رسمی یا عادی از موکل بجای قرارداد حقالوکاله از قبیل سند ذمه یا شرطی و یا چک بوعده یا فته طلب و غیره اعم از اینکه گرفتن اسناد مزبور برای تمام یا قسمتی از حقالوکاله باشد و همچنین تنظیم قرارداد حقالوکاله بر طبق اوراقی سوای آنچه بموجب قانون وکالت و این نظامنامه مقرر میباشد ممنوع اسـت و متخلف به مجازات انتظامی از درجه ۵ به بالا محکوم خواهد شد و هرگاه ثابت شود که این عمل بطورساختگی و حیله انجام شده از قبیل آنکه سند در ظاهر بنام دیگری تنظیم و گرفته شده و در باطن مربوط به وکیل بوده اسـت متخلف محرومالوکاله خواهد شد.»
اگر شک دارید عزل وکیل شما قانونی است یا قصد دارید این کار را طبق قانون انجام دهید، تیم ترازو آماده است تا شما را همراهی کند. در این راستا، میتوانید تمامی سوالات خود را به صورت کاملا رایگان و سریع از سرویس هوش مصنوعی ترازو بپرسید تا حرفهای گام بردارید و طبق مرحلهای که در آن قرار دارید، مناسبترین خدمت را انتخاب کنید.
سوال حقوقی داری؟ همین الان رایگان بپرس
کارشناسان ترازو آماده پاسخگویی سریع و دقیق هستن
آثار عزل وکیل
مطابق با مواد ۶۸۰ قانون مدنی و ماده ۳۸ قانونی آیین دادرسی مدنی، کلیه اقدامات وکیل تا پیش از اطلاع یافتن از عزل خود نافذ (دارای اثر حقوقی) و در حق موکل مؤثر خواهند بود؛ اما پس از آن، او هیچ تکلیف یا حقی نسبت به موکل خود نخواهد داشت.
سخن پایانی
وکالت عقدی جایز است و طرفین میتوانند آن را هر زمان که بخواهند بر هم بزنند. بااینحال، در صورتی که شرط وکالت به موجب قرارداد لازمی باشد یا در امور کیفری مورد رسیدگی در دادگاههای کیفری یک، نظامی یک و دادگاه انقلاب، پس از شروع جلسه دادرسی نمیتوان وکیل را عزل کرد. از آنجایی که عزل وکیل شرایط خاص خود را دارد، بهتر است برای آگاهی از این موضوع طبق اوضاع و احوال پرونده خود، با یکی از کارشناسان حقوقی پلتفرم حقوقی ترازو مشورت کنید.
سوالات متداول
حق عزل وکیل یعنی چه؟
یعنی موکل حق دارد هر زمان که بخواهد همکاری خود با وکیل را قطع کند.
آیا موکل میتواند وکیل را عزل کند؟
بله.
چگونه وکیل خود را عزل کنیم؟
برای عزل وکیل باید به دفتر خدمات قضایی الکترونیک مراجعه کرده و درخواست خود را در آنجا به ثبت رساند. البته، امکان عزل وکیل در دفتر ثبت اسناد رسمی و سامانه ثنا و میخک نیز وجود دارد.
هزینه عزل وکیل در دفتر خدمات قضایی چقدر است؟
۳۴ هزار تومان
تکلیف حق الوکاله در صورت عزل وکیل چیست؟
اگر وکیل به دلیل نارضایتی موکل خود عزل شده باشد و تا زمانی که وکالت او را بر عهده داشته، مبلغی به ازای ارائه خدمات، دریافت کرده باشد، این مبلغ از او پس گرفته نمیشود.
سلام
وکیلم دوسال آخر به تماسم جواب نمیداده و ازکارش رضایت نداشتم بیشترازنصف حقشو پرداخت کردم و مابقی شو نمیخوام واریزکن والان بخوام عزل کنم مشکلی پیش میاد
سلام
اصولا این موضوع بسته به توافق و قرارداد شما با ایشان دارد که عزل وی چه تبعات و مسئولیتهایی برای شما داشته باشد ولی در حالت عادی و کلی بله میتوانید ایشان را عزل کنید و به دادگاه نیز اطلاع دهید.