هویت هر فرد شامل نام، نام خانوادگی و مواردی نظیر اثر انگشت است؛ مواردی که او را از سایرین متمایز میکند. قانون در همه دنیا به حفظ هویت افراد به عنوان سنگ بنای نظم در جامعه، توجه ویژهای دارد و با جرایم مرتبط با آن به طور قاطع برخورد میکند. یکی از این جرایم، جعل هویت است. این جرم هم در دنیای واقعی و هم در فضای مجازی رخ میدهد و مجازاتهایی دارد. در این مقاله از بلاگ حقوقی ترازو، با جرم جعل هویت، چه در دنیای واقعی و چه در فضای مجازی، مصادیق و مجازاتهای آن آشنا میشوید.
جعل هویت چیست؟
اگر فردی بدون اجازه دیگری از اطلاعات هویتی وی نظیر نام، نام خانوادگی یا کد ملی سوءاستفاده کرده، خود را به جای او جا بزند و از این موقعیت برای انجام کلاهبرداری یا جرایم دیگر سوءاستفاده کند، به این اقدام «جعل هویت» گفته میشود. به طور کلی، جرم جعل در ماده ۵۲۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) تعریف شده و ممکن است به شکل جعل هویت یا اسناد هویتی دیگری باشد. این جرم همواره وجود داشته، اما با پیشرفت فناوری، ابزارهای ارتکاب این جرم نیز پیشرفتهتر شدهاند. در حال حاضر، جرم جعل هویت بیشتر در فضای مجازی اتفاق رخ میدهد.
جعل هویت و کلاهبرداری از طریق آن در فضای مجازی معمولا به این صورت رخ میدهد که مجرم با استفاده از حسابهای کاربری دیگری یا اطلاعات هویتی او، خود را به جای وی معرفی میکند و با ارسال پیامهایی دوستان و آشنایان وی را فریب میدهد. این افراد نیز با تصور اینکه در حال گفتگو با دوست خود هستند، دادههای حساس خود یا مبالغی را برای مجرم ارسال میکنند. در برخی موارد نیز مجرم هویت مجازی یک فرد بهویژه افراد مشهور و سلبریتیها را جعل میکند و با استفاده از آن مخاطبان بیشتری را فریب میدهد.
تفاوت جعل هویت با جعل اسناد هویتی
جرم جعل هویت ممکن است از طریق جعل اسناد هویتی مانند شناسنامه، گذرنامه و کارت ملی رخ دهد. در واقع، مجرم با جعل اسناد هویتی یک فرد خود را به جای وی معرفی کرده و از هویت جعلی جدید خود برای ارتکاب جرایم مختلف نظیر کلاهبرداری سوءاستفاده میکند.
روشهای جعل هویت در واقعیت
جعل هویت در دنیای واقعی ممکن است از طریق جعل اسناد هویتی دیگران باشد. علاوه بر این، روشهای دیگری برای جعل هویت افراد در دنیای واقعی وجود دارند که مهمترین آنها عبارت است از:
- جعل گواهینامه رانندگی
- جعل مدارک شناسایی صنفی
- جعل کارت پایان خدمت
در همه این روشها، مجرم با ارتکاب جرم جعل تلاش میکند تا برای خود منافعی کسب کند. به عنوان مثال، مجرم با جعل مدارک شناسایی صنفی یک پلیس خود را مأمور نیروی انتظامی معرفی کرده و بدین وسیله از دیگران اخاذی یا کلاهبرداری میکند. اگر درباره این مسائل سوالاتی دارید، میتوانید به رایگان با کارشناسان حقوقی ترازو در میان بگذارید و در سریع ترین زمان به پاسخ برسید.
جعل هویت در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی
با پیشرفتهتر شدن ابزارهای ارتباطی، کمکم پای مجرمان هم به فضای مجازی باز شد. جعل هویت مجازی ممکن است به اشکال گوناگونی باشد؛ از جمله:
- ساخت صفحات کاربری تقلبی در شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام
- جعل وبسایت با نامی شبیه یا نزدیک به برندهای شناخته شده
- جعل ایمیل با هویتهای جعلی شبیه به اشخاص یا نهادهای قابل اعتماد برای قربانیان این جرم
نکته مهمی که درباره جعل هویت مجازی بدانید این است که به طور مثال، ساخت صفحات کاربری تقلبی در اینستاگرام به خودی خود مشکلی ایجاد نمیکند؛ بلکه زمانی که این صفحات با نام افراد یا شرکتهای مشهور ساخته شوند و خود را به نام آنها معرفی کنند، جرم جعل هویت مجازی رخ میدهد. جعل هویت مجازی ممکن است با اهدافی نظیر کلاهبرداری رایانهای، سرقت رایانهای، آزار و اذیت دیگران به نام دیگری یا حتی توهین به دیگران با نام جعلی ارتکاب یابد.
اگر درگیر این موارد شدهاید و از حسابهای بانکی شما پول دزدیده شده یا آبروی شما در خطر است، میتوانید برای پیدا کردن بهترین مسیر برای پیگیری و شکایت، خیلی سریع از وکلای ترازو مشاوره حقوقی آنلاین دریافت کنید.
مجازات قانونی جرم جعل هویت
مجازات جعل هویت به این دلیل پیشبینی شده است که این کار نظم عمومی در جامعه را برهم میزند. این جرم بسته به عواملی نظیر سمت مرتکب جرم، هدف از ارتکاب و محل وقوع، مجازاتهای مختلفی دارد.
به طور مثال، مجازات جعل اسناد هویتی اگر توسط کارمندان و مسئولان دولتی ارتکاب یابد، علاوه بر مجازاتهای اداری و جبران خسارت، طبق ماده ۵۳۲ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، جزای نقدی ۱۶۵ میلیون تا ۸۲۵ میلیون ریال است.
در صورتی که مرتکب این جرم فرد عادی باشد نیز وی مطابق با ماده ۵۳۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، علاوه بر جبران خسارت وارده به مجازات حبس از ۶ ماه تا ۳ سال یا جزای نقدی ۱۶۵ میلیون تا ۸۲۵ میلیون ریال محکوم خواهد شد.
جعل اسناد هویتی طبق ماده ۱۳ قانون تخلفات، جرائم و مجازاتهای مربوط به اسناد سجلی و شناسنامه نیز قابل مجازات است. بر این اساس، هرکس اقدام به چاپ غیرمجاز اوراق و اسناد سجلی و یا ساخت و تهیه غیر مجاز مهرهای سجلی و یا سرقت آن کند، به حبس از ۲ سال تا ۵ سال و پرداخت جزای نقدی از ۲ میلیون تا ۵ میلیون ریال محکوم میشود؛ در صورت تکرار هم به اشد هر دو مجازات محکوم خواهد شد.
گفتنی است که اگر فردی از اسناد هویتی جعلی با علم به اینکه جعلی هستند استفاده کند، طبق ماده ۵۳۵ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، علاوه بر جبران خسارت وارده به حبس از ۶ ماه تا ۳ سال یا جزای نقدی ۱۶۵ میلیون تا ۸۲۵ میلیون ریال محکوم خواهد شد.
مجازات جعل هویت مجازی
جعل هویت مجازی ممکن است به عنوان یکی از انواع جعل رایانهای، طبق ماده ۶ قانون جرایم رایانهای مجازات شود. طبق این ماده قانونی، هر کس به طور غیرمجاز مرتکب این اعمال شود، جاعل محسوب شده و به حبس از یک تا ۵ سال یا جزای نقدی از ۱۶۵ میلیون تا ۸۲۵ میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد. این اعمال عبارت است از:
- تغییر یا ایجاد دادههای قابل استناد یا ایجاد یا وارد کردن متقلبانه داده به آنها
- تغییر دادهها یا علائم موجود در کارتهای حافظه یا قابل پردازش در سامانههای رایانهای یا مخابراتی یا تراشهها یا ایجاد یا وارد کردن متقلبانه دادهها یا علائم به آنها
مجازات جعل هویت مجازی
جعل اسناد هویتی یا هویت مجازی افراد ممکن است با اهداف مختلفی انجام شود و مجازات آن بسته به این اهداف متفاوت است. مهمترین اهداف از این جرم در فضای مجازی و مجازاتهای آنها به این ترتیب هستند:
۱- جعل با هدف کلاهبرداری رایانهای: مجرم علاوه بر مجازات جعل رایانهای (ماده ۶ قانون جرایم رایانهای) به رد مال حاصل از کلاهبرداری به صاحب آن، حبس از یک تا ۵ سال یا جزای نقدی از ۱۶۵ میلیون تا ۸۲۵ میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.
۲- جعل با هدف سرقت رایانهای: مجرم علاوه بر مجازات جعل رایانهای (ماده ۶ قانون جرایم رایانهای) به جزای نقدی از ۲۰ میلیون تا ۱۶۵ میلیون ریال محکوم می شود.
علاوه بر این، ممکن است مجرم جعل هویت به ویژه در فضای مجازی را با هدف آزار و اذیت، افترا، توهین، اخاذی یا جرایمی مانند آن انجام دهد. در این صورت، وی علاوه بر مجازات جعل هویت به مجازات جرایم مربوطه نیز محکوم خواهد شد.
شکایت و اثبات جرم جعل هویت در مراجع قضایی
به منظور شکایت از این جرم و اثبات آن در مراجع قضایی باید این مراحل را طی کنید:
۱- ثبت شکواییه و تمام مستندات نشاندهنده جعل هویت (مانند اسکرینشات از صفحات جعلی و شهادتنامه شهود) در دفتر خدمات قضایی الکترونیکی
۲- ارجاع پرونده به دادسرای محل وقوع جرم (در صورت ارتکاب جرم در دنیای واقعی) یا دادسرای جرایم رایانهای (در صورت ارتکاب جرم در فضای مجازی)
۳- رسیدگی مقدماتی به پرونده در دادسرای مربوطه
۴- ارجاع پرونده به دادگاه کیفری در صورت صدور قرار مجرمیت توسط دادسرا
۵- رسیدگی به پرونده در دادگاه کیفری و صدور حکم مبنی بر مجازات یا بیگناهی متهم
شروع رسیدگی به این جرم ممکن است با گزارش قربانی به نیروی انتظامی یا پلیس فتا باشد. در هر حال، پس از رسیدگی پلیس به این موضوع و تهیه گزارش توسط این مرجع نیز باید نسبت به ثبت شکواییه در دفتر خدمات قضایی الکترونیکی و طی مراحل بعدی اقدام کرد.
سخن پایانی
جعل هویت یکی از جرایمی است که در گذشته نیز اتفاق میفتاده اما با پیشرفت فناوری شکل جدیدی به خود گرفته است. امروزه این جرم بیشتر در فضای مجازی و از طریق ساخت پیجها یا وبسایتهای تقلبی رخ میدهد. برای شکایت از این جرم بهتر است از وکلا و مشاوران حقوقی کمک بگیرید. وکلای پلتفرم حقوقی ترازو، میتوانند وکالت شما در چنین پروندههایی را بر عهده بگیرند.
سوالات متدوال
آیا ساختن یک فیک پیج به نام فرد دیگر جرم محسوب میشود؟
بله، در صورتی که از این پیج با اهداف مجرمانه استفاده شود.
مجازات استفاده از کارت ملی دیگری برای امور اداری چیست؟
مجازات آن به اقدامی که با کارت ملی انجام شده بستگی دارد.
آیا جعل هویت نیاز به شاکی خصوصی دارد؟
بله.