حق اقامه دعوا یکی از حقوق اصلی افراد در هر نظام حقوقی است. البته در برخی موارد، قراری با عنوان قرار عدم استماع دعوا هم صادر میشود. در این مقاله از بلاگ حقوقی ترازو، درباره این قرار، دلایل صدور و اثر آن و امکان اعتراض نسبت به آن میخوانید.
تفاوت حکم و قرار
تصمیماتی که دادگاه اتخاذ میکند، ممکن است قرار یا حکم باشند. حکم یا رأی دادگاه، پس از رسیدگی به محتویات یک پرونده صادر میشود. در مقابل، قرار به آن دسته از دستورات مرجع قضایی گفته میشوند که الزاما در ارتباط با مسائل ماهوی پرونده نیستند؛ به مسائل شکلی نیز میپردازند. علاوه بر این، حکم تنها از سوی دادگاه صادر میشود، اما مرجع صادرکننده قرار ممکن است بازپرس، دادستان یا دادیار نیز باشند.
قرار استماع دعوا چه قراری است؟
قرار عدم استماع دعوا به قراری گفته میشود که دادگاه بنا بر دلایل و ایراداتی در طرح دعوا، آن را صادر میکند. با صدور این قرار، قاضی پرونده اعلام میکند که قابلیت رسیدگی به پرونده از نظر قانونی و با وجود مانعی که بر سر راه آن است، وجود ندارد. این قرار بدون رسیدگی به محتویات پرونده صادر میشود. پس از رفع ایراد دعوا و موانع موجود برای رسیدگی، میتوان دوباره اقدام به طرح دعوا کرد.
تفاوت قرار عدم استماع با قرار رد دعوا
یکی از قرارهایی که به قرار عدم استماع دعوا شباهت فراوانی دارد و اغلب با آن اشتباه گرفته میشود، قرار رد دعوا است. قرار رد دعوا در مواردی صادر میشود که پرونده نواقصی داشته که رفع نشده؛ یا دادگاه پس از رسیدگی به پرونده، تشخیص داده که مقررات قانونی رعایت نشده است. به این موارد در بندهای ۳ تا ۱۱ ماده ۸۴ و ماده ۸۹ قانون آیین دادرسی مدنی اشاره شده است.
در مقابل، قرار عدم استماع دعوا بدون رسیدگی به پرونده و به دلیل وجود موانعی که برای رسیدگی وجود دارد، صادر میشود. البته، از آنجایی که این دو قرار آثار یکسانی دارند، ممکن است گاهی در موارد یکسانی صادر شوند. به این موضوع در نظریه شماره ۷/۱۴۰۰/۱۷۹ مورخ ۱۴۰۰/۰۴/۰۶ اداره کل حقوقی قوه قضاییه اشاره شده است. مطابق با این نظریه مشورتی، «در مواردی از قبیل ماده ۸۹ قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ که مقنن تصریح به صدور قرار رد دعوا نموده است، دادگاه مکلف است برابر قانون، قرار رد دعوا صادر کند؛ اما در دیگر موارد که دعوا قابلاستماع نیست، صرفنظر از اینکه بین آثار قرار رد دعوا و قرار عدم استماع دعوا تفاوتی نیست، صدور هر یک از این دو قرار توسط دادگاه بلامانع است.»
اگر در پرونده فعلی خود دچار مشکل شدهاید درگیر رد دعوا یا عدم استماع دعوا هستید، میتوانید به شکل آنلاین با وکلای ترازو مشورت کنید. آنها بهترین و درستترین راهکار را با شما در میان میگذارند.
موارد صدور قرار عدم استماع
این قرار ممکن است به دلایل مختلفی صادر شود، اما در بیشتر موارد دعوا از نظر قانونی قابلیت رسیدگی ندارد. مانند اینکه خواهان قوانین و مقررات برای طرح دعوا را رعایت نکرده یا اصلا نمیتوانسته چنین دعوایی را اقامه کند. مهمترین نمونههای موارد صدور عدم استماع عبارت است از:
۱- در دعوای مطالبه وجه چک که به طرفیت ظهرنویس اقامه شده، در موعد قانونی واخواست انجام نشده باشد.
۲- طبق ماده ۶۵۴ قانون مدنی، دعوا درباره تعهداتی باشد که از معاملات نامشروع مانند قمار نشأت میگیرند.
۳- موضوع دعوا باید همراه با طرح دعوایی دیگر مطرح میشده، اما بهصورت مستقل مطرح شده است.
۴- طرح دعوا علیه کسی که هنگام تقدیم دادخواست فوت شده است.
۵- درخواست تجدیدنظر یا فرجام نسبت به احکامی که از نظر قانونی غیرقابل تجدیدنظر و فرجامخواهی هستند.
۶- طرف دعوا قرار ندادن کلیه اصحاب دعوا در دعوای طاری (دعوایی که ضمن رسیدگی به دعوای اصلی، خوانده یا خواهان علیه یکدیگر یا علیه شخص ثالثی مطرح میکنند.)
اثر قرار عدم استماع
قرار عدم استماع دعوا بدون رسیدگی ماهوی به دعوا، صادر میشود و دادگاه به محتویات پرونده، دلایل و مستندات ارائه شده از سوی خواهان و خوانده رسیدگی نمیکند. نکته مهم این است که با صدور این قرار، هزینه دادرسی که پرداخت شده، قابل استرداد نیست.
همچنین، پس از صدور این قرار، رسیدگی به پرونده تمام میشود، اما اصطلاحا اعتبار امر مختومه نخواهد داشت. به این معنا که پس از رفع موانع یا ایرادات اعلام شده ضمن صدور این قرار، امکان طرح مجدد دعوا وجود دارد.
اعتراض نسبت به قرار عدم استماع
قرار عدم استماع، قابل اعتراض در دادگاه تجدیدنظر است. البته، بهموجب ماده ۳۳۲ قانون آیین دادرسی مدنی، اعتراض نسبت به قرار عدم استماع زمانی پذیرفته میشود که حکم راجع به اصل دعوا نیز قابلیت اعتراض داشته باشد. در غیر این صورت، نمیتوان نسبت به این قرار اعتراض کرد. برای اعتراض به قرار عدم استماع دعوا، باید ظرف ۲۰ روز پس از ابلاغ آن اقدام کرد. سوالات خود در این باره را میتوانید در هر ساعتی از شبانهروز با کارشناسان حقوقی ترازو در میان بگذارید و به شکل رایگان پاسخ خود را دریافت کنید.
سوال حقوقی داری؟ همین الان رایگان بپرس
کارشناسان ترازو آماده پاسخگویی سریع و دقیق هستن
نحوه رفع ایراد و طرح مجدد دعوا
همانطور که اشاره شد، در صورت رفع ایرادات یا موانع اعلام شده ضمن صدور این قرار، میتوان دوباره دادخواست ارائه کرد. در چنین شرایطی، باید دلایل و مستندات کافی برای اثبات موضوع دعوا جمعآوری شوند و دادخواست دوباره در دفتر خدمات قضایی الکترونیک به ثبت برسد.
لازم به ذکر است که باید در دادخواست جدید، به قرار عدم استماع که قبلا صادر شده نیز اشاره کرد. همچنین رفع علت یا مانع این قرار باید به طور مستند، شرح داده شود.
سخن پایانی
قرار عدم استماع دعوا در شرایطی صادر میشود که پرونده از نظر قانونی قابلیت رسیدگی نداشته باشد. بررسی این قرار، اعتراض نسبت به آن و طرح مجدد دعوا پس از رفع ایراد، مستلزم آگاهی کامل از قوانین و مقررات دادرسی و تجربه کافی در این زمینه است. بنابراین، هیچکسی بهاندازه یک وکیل باتجربه نمیتواند این کار را انجام دهد. وکلای پلتفرم حقوقی ترازو، بهترین مشاوران در چنین شرایطی هستند.
سؤالات متداول
اگر دادگاه قرار عدم استماع صادر کند، آیا میتوان دوباره همان دعوا را مطرح کرد؟
بله، با رفع ایرادات و موانعی که موجب صدور این قرار شدهاند.
قرار عدم استماع، حکم ماهوی محسوب میشود؟
خیر.
عدم انجام تشریفات قانونی شامل چه مواردی است؟
عدم رعایت تشریفات دادرسی به معنای رعایت نکردن تشریفاتی است که برای طرح دعوا ضرورت دارند. به عنوان مثال، در دعوای مطالبه وجه چک که به طرفیت ظهرنویس اقامه شده، باید ابتدا در موعد قانونی واخواست انجام شود و در صورت نرسیدن به نتیجه مطلوب، دعوای حقوقی مطرح شود.
آیا قرار عدم استماع دعوی اعتبار امر مختومه دارد؟
خیر
آیا با صدور قرار عدم استماع دعوی، هزینه دادرسی قابل استرداد است؟
خیر