جرم قتل غیرعمد یکی از انواع قتل است که بیشتر در حوادث رانندگی و خطاهای شغلی نظیر خطاهای پزشکی رخ میدهد. مجازات این جرم با مجازاتی که قانونگذار برای قتل عمد در نظر گرفته، تفاوت دارد. در این مقاله از بلاگ حقوقی ترازو، درباره انواع قتل غیرعمد و مجازاتهای آن میخوانید.
قتل غیرعمد چیست؟
قتل غیرعمد زمانی رخ میدهد که فردی بدون قصد و نیت قبلی، اقدامی انجام دهد که به مرگ دیگری منتهی شود. به طور کلی، در علم حقوق، قتل ممکن است به شکل عمدی، شبهعمدی و خطای محض رخ دهد. دو دسته آخر، اغلب با عنوان جرم قتل غیرعمد شناخته میشوند.
قتل شبه عمد
مطابق با ماده ۲۹۱ قانون مجازات اسلامی، قتل شبیه عمد یا شبهعمد در ۳ حالت رخ میدهد:
۱- مرتکب قتل نسبت به قربانی قصد انجام رفتاری را داشته ولی قصد کشتن یا آسیب رساندن به وی را نداشته باشد؛ در مواردی که قتل مذکور مشمول تعریف جرایم عمدی نشود.
۲- مرتکب نسبت به موضوع ناآگاه باشد و تصور کند که موضوع رفتار او حیوان، شیء یا فردی است که از نظر قانون مهدورالدم (کسی که ریختن خون او موجب قصاص یا دیه نیست) به شمار میرود؛ اما خلاف آن نزد مرجع قضایی اثبات شود. به عنوان مثال، گلولهای شلیک کند با تصور اینکه در مقابل او یک حیوان قرار دارد اما بعد ثابت شود که یک انسان قربانی او شده است.
۳- جرمی که به دلیل بیاحتیاطی، بیمبالاتی، نداشتن مهارت یا رعایت نکردن قوانین و مقررات اتفاق بیفتد؛ به شرط اینکه این جرم مشمول تعریف جرایم عمدی نباشد.
در این باره سوالاتی دارید؟ میتوانید به رایگان از کارشناسان حقوقی ترازو بپرسید.
قتل خطای محض
قتل خطای محض در ماده ۲۹۲ قانون مجازات اسلامی تعریف شده و یکی این شرایط را دارد:
- در حالت بیهوشی، خواب و مانند آن رخ داده باشد.
- فرد صغیر یا مجنون آن را انجام داده باشد.
- جنایتی که در آن مرتکب نه قصد آسیب رساندن به قربانی را داشته باشد و نه قصد انجام دادن کاری که موجب کشتن قربانی شده، مثلا تیری را به قصد شکار رها کند ولی تیر به فردی برخورد کند.
البته، در موارد اول و سوم، اگر فرد متوجه و آگاه باشد که اقدام او موجب آسیب رساندن به دیگری میشود، اقدام وی جزو جرایم عمدی محسوب خواهد شد.
مجازات قتل غیرعمد ممکن است دیه و حبس تعزیری باشد. در صورتی که جرم از نوع شبهعمد یا خطای محض باشد، مرتکب باید دیه پرداخت کند. البته، دیه قتل شبهعمد توسط خود مرتکب پرداخت میشود، اما مسئولیت پرداخت دیه در قتل خطای محض با عاقله مرتکب (بستگان و خویشاوندان مذکر قاتل که به ترتیب طبقات ارث مسئولیت دارند) است.
مجازات قتل غیرعمد
قتل خطای محض حبس تعزیری ندارد، اما در صورت ارتکاب قتل شبیه عمد، مجرم به حبس تعزیری نیز محکوم میشود. حبس تعزیری این جرم به شرایط وقوع آن بستگی دارد. اگر قتل به واسطه بیاحتیاطی، عدم مهارت، بیمبالاتی یا عدم رعایت قوانین و مقررات رخ دهد، مرتکب طبق ماده ۶۱۶ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده)، علاوه بر دیه (در صورت مطالبه آن از سوی اولیای دم مقتول) به حبس از یک تا ۳ سال محکوم خواهد شد. با این حال، این مجازات درباره قتل غیرعمد ناشی از تصادفات رانندگی اجرا نمیشود.
قتل غیرعمد ناشی از تصادفات رانندگی
تصادفات رانندگی بیش از همه موجب ارتکاب قتل غیرعمد میشوند. به همین دلیل، در قانون مجازات اسلامی برای قتل غیرعمد در تصادف مجازات جداگانهای در نظر گرفته شده است. به موجب ماده ۷۱۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده)، اگر راننده یا متصدی وسایل نقلیه زمینی، هوایی یا دریایی با بیاحتیاطی، بیمبالاتی، نداشتن مهارت یا رعایت نکردن قوانین و مقررات، باعث قتل غیرعمد فردی شود، علاوه بر پرداخت دیه (در صورت مطالبه آن از سوی اولیای دم مقتول)، به ۶ ماه تا ۳ سال حبس محکوم خواهد شد.
البته مطابق با ماده ۷۱۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، در مواردی خاص، راننده یا متصدی وسیله نقلیه به بیش از دوسوم حداکثر مجازات قتل غیرعمد محکوم خواهد شد:
- هنگام وقوع جرم مست بوده است.
- گواهینامه نداشته باشد.
- بیش از سرعت مجاز در حرکت بوده است.
- با وجود نقص فنی مؤثر وسیله با آن رانندگی کرده است.
- در محل عابر پیاده احتیاط لازم را نداشته است.
- در مکانهای عبور ممنوع رانندگی حضور داشته است.
طبق این ماده قانونی، ممکن است فرد مذکور به موجب حکم دادگاه علاوه بر مجازات مورد اشاره، برای یک تا ۵ سال از رانندگی یا تصدی وسایل نقلیه محروم شود.
نکته مهمی که درباره قتل غیرعمد در تصادف باید به آن توجه داشته باشید، نقش بیمه شخص ثالث است. در صورتی که راننده در چنین تصادفاتی، بیمه شخص ثالث داشته باشد، شرکت بیمه دیه را تا سقف تعهدات خود پرداخت میکند. البته، اگر تصادف منجر به فوت، یکی از شرایط ماده ۷۱۸ را داشته باشد، شرکت بیمه پس از پرداخت دیه میتواند برای بازپرداخت مبلغ مورد نظر به راننده رجوع کند.
اگر در محاسبه دیه یا بررسی نوع قتل به همراهی و مشاوره یک وکیل نیاز دارید، میتوانید به شکل آنلاین با وکلای ترازو در تماس باشید و در اولین فرصت پاسخ خود را دریافت کنید.
جواب حقوقیات رو همین الان بگیر
ترازو سریعترین راه برای رسیدن به پاسخهای حقوقی قابل اعتماد است
قتل غیرعمد ناشی از خطای پزشکی
قصور پزشکی نیز یکی از نمونههای رایج قتل غیرعمد به شمار میرود. قتل ناشی از خطای پزشکی به دلیل اهمیتی که دارد، جداگانه جرمانگاری شده است. قصور غیرعمدی پزشکی در مواردی رخ میدهد که پزشک بدون انگیزه و نیت قبلی و به دلیل بیاحتیاطی، بیمبالاتی، غفلت، سهلانگاری، نداشتن مهارت یا رعایت نکردن اصول و قوانین پزشکی موجب صدمه دیدن یا مرگ بیمار میشود. قصور در درمان مسئولیت کیفری و مدنی دارد و ممکن است موجب محرومیت پزشک از فعالیت درمانی نیز شود.
اگر قصور پزشک موجب آسیب غیرعمدی یا قتل غیرعمدی بیمار شود، مطابق با ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی، باید دیه پرداخت کند. در صورتی که فوت یا آسیب جدی بیمار به دلیل بیاحتیاطی یا بیمبالاتی فاحش پزشک باشد، ممکن است وی علاوه بر دیه به جریمه نقدی و حبس نیز محکوم شود که میزان آن به نظر دادگاه بستگی دارد.
نحوه محاسبه دیه در قتل غیرعمد
دیه قتل غیرعمد بر اساس شرایط هر پرونده بهویژه شرایط وقوع قتل و نرخ دیه هر سال تعیین میشود. لازم به ذکر است که برای پرداخت دیه، نرخ سالی که این مبلغ پرداخت میشود را در نظر میگیرند نه سالی که جرم در آن رخ داده است.
مهلت پرداخت دیه نیز به نوع قتل بستگی دارد. مطابق با ماده ۴۸۸ قانون مجازات اسلامی، مهلت برای پرداخت دیه قتل شبه عمد ۲ سال قمری و دیه قتل خطای محض ۳ سال قمری است. البته، در حکم صادره از سوی دادگاه مبنی بر پرداخت دیه، باید مهلت پرداخت آن نیز قید شود.
نقش رضایت اولیای دم در مجازات قتل غیرعمد
در مواردی که قتل از نوع عمد باشد، گذشت اولیای دم میتواند مجازات قصاص را از بین ببرد، اما در قتل غیرعمد مجازات مرتکب قصاص نیست. بنابراین، گذشت اولیای دم از این نظر معنایی ندارد. در مواردی که مرتکب باید دیه پرداخت کند، دریافت آن از سوی اولیای دم به نظر خودشان بستگی دارد. آنها میتوانند دیه را دریافت کنند یا از دریافت آن خودداری کنند.
با این حال، گذشت آنها در مجازات حبس مرتکب تأثیری ندارد. مجازات حبس به دلیل جنبه عمومی جرم و با هدف اصلاح مرتکب انجام میشود و تعلیق یا تخفیف آن به نظر دادگاه بستگی دارد.
سخن پایانی
جرم قتل غیرعمد یکی از جرایمی است که بیش از همه در تصادفات رانندگی یا بخش درمانی رخ میدهد. این قتل بسته به شرایطی که داشته، ممکن است دیه، مجازات حبس، جریمههای نقدی یا برخی محرومیتها را در پی داشته باشد. در چنین شرایطی، دفاع مؤثر از خود در محضر دادگاه نقش مهمی دارد. افراد چه در مقام متهم به قتل غیرعمد و چه به عنوان اولیای دم مقتول باید با تمام قوانین و مقررات این حوزه آشنایی داشته باشند.
اینجاست که نقش یک وکیل حرفهای و باتجربه اهمیت مییابد. وکلای پلتفرم حقوقی ترازو به شما در حل و رسیدگی سریع به پروندههای قضایی کمک میکنند.
سؤالات متداول
تفاوت قتل غیرعمد و قتل شبیه عمد در چیست؟
در قتل غیرعمد ممکن است مرتکب قصد آسیب رساندن به دیگری یا انجام کاری که به قتل منجر شده را نداشته باشد، اما در جرم قتل شبه عمد، مرتکب قصد انجام کار را داشته اما هدف او از این کار آسیب رساندن به دیگری نبوده است.
اگر راننده مقصر بیمه نداشته باشد، دیه چگونه پرداخت میشود؟
راننده مقصر خودش باید دیه را پرداخت کند.
آیا در قتل غیرعمد امکان بخشش و رضایت اولیای دم وجود دارد؟
در قتل غیرعمد، گذشت اولیای دم تأثیر چندانی بر مجازات حبس مرتکب نخواهد داشت.