در دنیای امروز، اسناد هویتی تنها تکهای کاغذ نیستند. این اسناد کلید دسترسی به تمامی حقوق اجتماعی، بانکی و قضایی هر فرد محسوب میشوند. با افزایش نظارتهای مالی و مالیاتی، بازاری غیرقانونی تحت عنوان اجاره کارت ملی شکل گرفته است. بسیاری از افراد ناآگاه با وعده درآمدهای ناچیز، با انجام این کار سر از پروندههای سنگین کیفری درمیآورند. هر گونه جعل، سواستفاده یا واگذاری این اسناد، میتواند منجر به کلاهبرداریهای کلانی شود که مسئولیت اولیه آن مستقیما با صاحب سند است. در این مقاله از بلاگ پلتفرم حقوقی ترازو به بررسی این موضوع پرداختهایم.
سواستفاده از کارت ملی و مصادیق آن
سواستفاده از کارت ملی به معنای هرگونه بهرهبرداری غیرمجاز از هویت دیجیتال یا فیزیکی فردی دیگر برای پیشبرد اهداف مالی، اداری یا قضایی است. از منظر حقوقی، این اقدام مصداق بارز «غصب هویت» و در بسیاری از موارد «معاونت در جرم» تلقی میشود. مصادیق رایج سواستفاده شامل این موارد است:
۱- اجارهدادن کارت ملی برای خرید ارز دولتی (سهمیهای)
۲- استفاده از هویت دیگران برای ثبتنام خودرو در بورس یا قرعهکشیها
۳- افتتاح حساب بانکی یا کیفپولهای الکترونیک به نام شخص دیگر برای پولشویی
۴- فرار مالیاتی از طریق ثبت فاکتورهای صوری
اجاره کارت ملی برای قاچاق ارز و کالا
یکی از داغترین بازارها برای سواستفاده از هویت، حوزه قاچاق ارز و کالا است. برخی از اجارهکنندگان کارت ملی آن را برای ورود و خروج کالاهای غیرمجاز استفاده میکنند درحالیکه صاحب کارت ملی ممکن است به کلی از آن بیاطلاع باشد. این کار میتواند عواقب سنگینی برای صاحب کارت ملی به همراه داشته باشد.
درباره عواقب این کار یا پیگیریهای حقوقی در این حوزه میتوانید با وکلای ترازو مشورت کنید. در ساعات اداری میتوانید از خدمات مشاوره آنلاین با وکلای ترازو استفاده کنید.
وقت کم داری؟ راهحل نزدیکه
مشاوره فوری و آنلاین با وکلای ترازو، بدون نیاز به مراجعه حضوری
مقایسه مسئولیتها و پیامدها
در جدول زیر، نگاهی گذرا به پیامدهای مختلف واگذاری کارت ملی انداختهایم:
| نوع استفاده از کارت ملی | عنوان مجرمانه محتمل | مرجع رسیدگی | مجازات احتمالی |
| قاچاق کالا یا ارز | مشارکت یا معاونت در قاچاق | دادسرای انقلاب | جزای نقدی تا ۷ برابر ارز یا کالای قاچاق حبس |
| شرکت صوری و فرار مالیاتی | جرم مالیاتی | دادسرای جرایم اقتصادی | حبس تعزیری محرومیت اقتصادی |
| دریافت وام با هویت دیگران | کلاهبرداری | دادسرای عمومی | حبس و رد مال |
| استفاده بدون اطلاع صاحبکارت | جعل و استفاده از سند مجعول | دادسرای عمومی | حبس |
فعالیتهای اقتصادی غیرقانونی و شرکتهای صوری
بسیاری از کلاهبرداران با استفاده از کارت ملی اشخاص دیگر، اقدام به تأسیس شرکتهای کاغذی میکنند تا فعالیتهای غیرقانونی خود را پشت نام آنها پنهان کنند. مجازات استفاده از کارت ملی دیگران در این موارد بسیار سنگین است.
اگر شما کارت خود را اجاره دهید و با آن شرکتی ثبت شود، تمامی چکهای برگشتی، بدهیهای مالیاتی و شکایات شاکیان خصوصی علیه «مدیرعامل صوری» یعنی شما مطرح میشود. طبق قانون تجارت و قانون مالیاتهای مستقیم، شخص صاحب هویت مسئول پرداخت ضرر و زیان است. یعنی صاحب کارت گرفتار میشود؟ بله؛ مراجع قضایی در ابتدا به سراغ کسی میروند که نامش در روزنامه رسمی ثبت شده است و اثبات «بیاطلاعی» در این مرحله بسیار دشوار و گاهی غیرممکن است.
آیا صاحب کارت مجرم است؟
بر اساس اصل شخصی بودن مجازاتها، هر کس مسئول عمل خویش است، اما در بحث مجازات اجاره کارت ملی، قانونگذار صاحب کارت را بهعنوان «معاون جرم» یا در مواردی «مباشر جرم» میشناسد.
طبق ماده ۲ قانون مبارزه با پولشویی، هرگونه تلاشی برای پنهانکردن منش غیرقانونی اموال جرم است. صاحب کارت با اختیار خود، ابزار وقوع جرم را فراهم کرده است. بنابراین، حتی اگر فرد ادعا کند که از نیت مجرمانه طرف مقابل بیاطلاع بوده، به دلیل «تقصیر» و عدم صیانت از مدارک هویتی، ملزم به جبران خسارات وارده خواهد بود.
جرم جعل و استفاده از سند مجعول در اجاره کارت
گاهی فرایند اجاره کارت ملی با تغییر در عکس یا مشخصات دیجیتال آن همراه است. طبق قانون مجازات اسلامی، جعل مدارک هویتی و استفاده از آنها مجازات حبس و جریمه نقدی را در پی دارد. اگر فردی با علم به اینکه کارت ملی متعلق به دیگری است یا تغییراتی در آن ایجاد شده، از آن استفاده کند، مجرم شناخته شده و تحت تعقیب قرار میگیرد.
سوالات خود درباره این جرم را میتوانید در هر ساعتی از شبانهروز با کارشناسان ترازو مطرح و به شکل رایگان، پاسخ مناسب را دریافت کنید.
اختلافات مالی و مرجع رسیدگی به شکایات
اگر بین اجارهدهنده و اجارهکننده اختلافی پیش بیاید (مثلا اجارهکننده سهم صاحب کارت را پرداخت نکند)، قانون از هیچکدام حمایت نمیکند؛ چراکه اصل توافق بر یک امر غیرقانونی (باطل) انجام است. با این حال اگر موضوع کلاهبرداری مطرح شود، روند کار به این شرح است:
- مرجع رسیدگی: دادسرای عمومی و انقلاب محل وقوع جرم (جایی که کارت تحویل داده شده یا تراکنش انجام شده) صالح به رسیدگی است.
- نحوه شکایت: فرد باید با مراجعه به دفاتر خدمات قضایی، شکوائیه خود را تحت عنوان «سواستفاده از مدارک هویتی» ثبت کند.
- هزینه دادرسی: هزینه ثبت شکوائیه کیفری در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۰۰ هزار تومان بابت ثبت و مبالغی بابت تعرفه خدمات است، اما خسارات ثانویه پرونده بسیار بیشتر خواهد بود.
اجاره کارت ملی بدون اطلاع صاحب آن
اگر متوجه شدید بدون اطلاع شما از کارت ملی شما برای افتتاح حساب یا خرید استفاده شده، جرمی تحت عنوان جعل اوراق هویتی رخ داده است.
۱- نحوه اطلاع: بهترین راه، چککردن مرتب سامانه «مالیات من» و سامانه «سیاق» بانک مرکزی برای بررسی حسابهای باز شده به نام شماست.
۲- اقدام فوری: بهمحض اطلاع، باید به پلیس فتا یا دادسرا مراجعه کرده و اعلام مفقودی یا سرقت هویت کنید. با این کار مسئولیت اقدامات بعدی از شما سلب میشود.
سخن پایانی
اجاره کارت ملی، حتی اگر در ظاهر یک همکاری ساده یا راهحل موقت مالی به نظر برسد، میتواند پیامدهای سنگین کیفری و اقتصادی برای صاحب هویت ایجاد کند. بسیاری از این پروندهها زمانی پیچیده میشوند که فرد بدون آگاهی دقیق از حقوق و تکالیف خود وارد ماجرا شده است. اگر در چنین شرایطی گرفتار شدهاید یا ناخواسته از هویت شما سواستفاده شده است، زمان را از دست ندهید. تشخیص درست مسیر قانونی و دفاع در برابر اتهامات سنگین مالیاتی و کیفری، نیازمند دانش حقوقی بالاست. وکلای پلتفرم ترازو در حوزه جرایم مالی، در تمام مراحل رسیدگی و احقاق حقوق، همراه و پشتیبان شما هستند تا این بحران را با کمترین آسیب پشت سر بگذارید.
سؤالات متداول
اگر کارت ملی من بدون اطلاع من استفاده شود، آیا مسئولیت کیفری دارم؟
در صورت اثبات عدم استفاده (مانند اعلام مفقودی یا گزارش کلانتری)، مسئولیت کیفری ندارید؛ اما اثبات آن بر عهده شماست.
مجازات اجاره کارت ملی برای دریافت وام چیست؟
این اقدام معاونت در کلاهبرداری و تحصیل مال نامشروع است و میتواند موجب حبس تعزیری و الزام به بازپرداخت وام شود.
چگونه میتوان از سواستفادههای احتمالی از کارت ملی جلوگیری کرد؟
هرگز کارت ملی را در اختیار افراد غیرمطمئن نگذارید و در صورت مفقودی، فوراً آن را در ثبتاحوال اعلام و آگهی کنید.