دستگیری رئیس جمهور ونزوئلا، نیکلاس مادورو، جهان را در بهت فرو برد. نیکلاس مادورو صبح روز شنبه ۱۳ دی، در یک عملیات غیرمنتظره و پرحاشیه، توسط نیروهای امنیتی دستگیر و به امریکا منتقل شد. منابع خبری گزارش دادند که دستگیری او در پی ماهها تنش شدید با ایالات متحده و پس از تعیین جایزه ۵۰ میلیون دلاری آمریکا برای اطلاعات منجر به بازداشت وی به اتهام «تروریسم مواد مخدر» انجام شده است. این اقدام آمریکا یادآور دستگیری رهبر پاناما، مانوئل نوریگا، به اتهامات قاچاق مواد مخدر و پولشویی در سال ۱۹۸۹ است، اما سوال این است که آیا اقداماتی از این دست از دیدگاه حقوق بینالملل موجه است؟
مقامات آمریکایی استدلال میکنند که اقدامات «مادورو» نه یک جرم عادی، بلکه تهدیدی علیه امنیت عمومی و بهداشت ملی ایالات متحده آمریکا، از طریق قاچاق سازمان یافته مواد مخدر است. از این منظر دستگیری مادورو یک اقدام پیشگیرانه برای دفاع از شهروندان آمریکایی است. برای نمونه مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده آمریکا، در مصاحبهای مطبوعاتی پس از دستگیری مادورو، در پاسخ به اینکه هدف آمریکا چیست، اعلام کرد: «ما انتظار داریم تغییراتی در ونزوئلا ببینیم، تغییراتی از هر نوع. ما مشتاقیم که همه نوع تغییری را ببینیم. اما فوریترین تغییرات، تغییراتی هستند که منافع ملی ایالات متحده را دربرگیرند.»
از طرف دیگر، استفاده از این ادبیات در فضای حقوق بینالملل با انتقادهایی مواجه شده است. ماده ۵۱ منشور ملل متحد، به کشورها اجازه میدهد در صورت وقوع حمله مسلحانه علیه آنها، از خود دفاع کنند، اما قاچاق مواد مخدر، با وجود آنکه عملی مجرمانه و مخرب است، در حقوق بینالملل معمولا به عنوان حمله مسلحانه تعریف نمیشود. از این رو، استفاده از ادبیات «دفاع از منافع ملی» توسط مقامات آمریکایی، به نوعی گسترش مفهوم سنتی دفاع مشروع فراتر از مرزهای نظامی به حوزههای امنیت اقتصادی و بهداشت عمومی است که توسط بسیاری از حقوقدانان بینالمللی پذیرفته نیست.
تفسیرهای موسع از دفاع مشروع، گاه غیرموجه و زورطلبانه و گاه قابل دفاع در محاکم بینالمللی است؛ بیشک، تفسیرهای دلخواه از دفاع مشروع در نمونههایی همچون بمباران هیروشیما و ناکازاکی که منجر به آسیب به غیرنظامیان شد، موجه نیست. اما آیا اقدام آمریکا در مورد دستگیری مادورو یا رهبر پاناما که درصدد دفاع مشروع پیشگیرانه در برابر تهدیدات نوین است، قابلیت پیگیری حقوقی خواهد داشت؟