حریم خصوصی یکی از موضوعاتی است که در نظامهای حقوقی بینالمللی و ملی اهمیت فراوانی دارد. به همین علت، جرایمی که با آن مرتبط هستند، با حساسیت بیشتری پیگیری و مجازات میشوند. یکی از این جرایم جرم افشای اطلاعات خصوصی است. در این مقاله از بلاگ حقوقی ترازو، درباره جرم افشای اطلاعات شخصی و مجازات آن میخوانید.
تعریف اطلاعات خصوصی در نظام حقوقی ایران
از جمله مهمترین موضوعاتی که باید برای بررسی جرم افشای اسرار خصوصی دیگران به آن توجه داشت، تعریف اطلاعات شخصی و مشخص کردن حدود حریم خصوصی در قانون است. کارشناسان حقوقی حریم خصوصی را قلمرویی از زندگی هر فرد میدانند که طبق عرف جامعه انتظار میرود دیگران بدون رضایت او به اطلاعات راجع به آن دسترسی نداشته باشند، وارد آن نشوند، بر آن نظارت نکنند یا به هر شکلی به آن تعرض نکنند.
قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات نیز به عنوان یکی از قوانین مهم این حوزه، اطلاعات شخصی را اینطور تعریف میکند: «اطلاعات فردی نظیر نام و نام خانوادگی، نشانیهای محل سکونت و محل کار، وضعیت زندگی خانوادگی، عادتهای فردی، ناراحتیهای جسمی، شماره حساب بانکی و رمز عبور». از آنجایی که در این تعریف نمونههایی از اطلاعات شخصی ذکر شده، میتوان اطلاعات دیگر نظیر شماره تلفن افراد را هم جزو اطلاعات خصوصی افراد به حساب آورد.
جرم افشای اطلاعات خصوصی
پس از مشخص شدن تعریف و مصادیق اطلاعات شخصی، بررسی جرم انتشار اطلاعات شخصی سادهتر میشود. اگر فردی با استفاده از سامانههای رایانهای یا مخابراتی آنچه جزو حریم خصوصی دیگری محسوب میشود را (بدون رضایت وی یا دستور مقام قضایی) منتشر کند یا در دسترس دیگران قرار دهد و این اقدام او موجب ضرر یا هتک حیثیت دیگری شود، مرتکب جرم افشای اطلاعات خصوصی شده است. از جمله مواردی که شامل حریم خصوصی افراد میشوند، عبارت است از:
- صدا یا تصویر افراد
- فیلم خصوصی یا خانوادگی افراد
لازم به ذکر است که جرم افشای شماره تلفن افراد بدون رضایت آنها نیز در همین دسته جا میگیرد. برای شکایت از این جرم باید درباره افشای اطلاعات و اسرار خصوصی افراد آگاهی کامل داشته باشید. به همین دلیل، اگر فکر میکنید که قربانی این جرم هستید، بهتر است ابتدا درباره مصادیق این جرم مطمئن شوید. وکلای ترازو میتوانند به سؤالات شما در این زمینه پاسخ دهند. به این ترتیب، شکایت از این جرم و پیگیری آن سادهتر خواهد شد.
جواب حقوقیات رو همین الان بگیر
ترازو سریعترین راه برای رسیدن به پاسخهای حقوقی قابل اعتماد است
افشای اطلاعات خصوصی در فضای مجازی
همانطور که اشاره شد، ممکن است اطلاعات شخصی افراد از طریق سامانههای مخابراتی (پیامک و تلفن) افشا شوند. در برخی موارد نیز این اطلاعات در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی افشا میشوند. جرم انتشار اسکرین شات و افشای چت خصوصی یا استوری دیگران (در صورت خصوصی بودن حساب کاربری) در شبکههای اجتماعی از مصادیق افشای اسرار شخصی افراد در فضای مجازی است. این جرم، چه از طریق سامانههای مخابراتی و چه در فضای مجازی، ارتکاب یابد، تحت عنوان افشای اطلاعات خصوصی قابل شکایت و پیگیری است. مجازات افشای اطلاعات شخصی دیگران نیز طبق قانون جرایم رایانهای، حبس از ۹۱ روز تا ۲ سال، جزای نقدی از ۶۶ میلیون تا ۵۰۰ میلیون ریال یا هر دو مجازات خواهد بود.
لازم به یادآوری است که حتی تهدید به انتشار تصاویر خصوصی هم در قانون جرمانگاری شده است.
جرم انتشار اسکرین شات و افشای چت خصوصی یا استوری دیگران (در صورت خصوصی بودن حساب کاربری) در شبکههای اجتماعی از مصادیق افشای اسرار شخصی افراد در فضای مجازی است.
افشای اطلاعات شخصی دیگران به طور تصادفی، جرم است؟
ممکن است اطلاعات شخصی دیگران را در اختیار داشته باشیم و بر اثر یک اشتباه منتشر کنیم. به طور مثال، ممکن است اطلاعات خصوصی فردی را در تلفن همراه خود داشته باشیم اما سهوا آن را در شبکههای اجتماعی منتشر کنیم. در این صورت، آنچه اتفاق افتاده جرم افشای اطلاعات خصوصی نیست زیرا افشای اطلاعات غیرعمدی اتفاق افتاده است. البته، برای اینکه مشمول مجازات این جرم نشویم، باید بتوانیم غیرعمدی بودن افشای اطلاعات شخصی دیگری را به اثبات برسانیم.
در چنین شرایطی، یک وکیل باتجربه و آگاه به قوانین روز کشور بهترین راهنمای شما خواهد بود. در پلتفرم حقوقی ترازو، امکان دسترسی به چنین وکلایی را دارید. وکلای مجرب ترازو میتوانند به سؤالات شما در این زمینه پاسخ دهند یا وکالت شما در چنین پروندههایی را بر عهده بگیرند.
رابطه حق دسترسی به اطلاعات و افشای اطلاعات خصوصی
یکی از مهمترین موضوعاتی که با افشای اطلاعات خصوصی افراد ارتباط دارد، حق دسترسی آزادانه مردم به اطلاعات است. این حق در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران، به موجب قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات به رسمیت شناخته شده است. بر این اساس، هر شخص ایرانی حق دسترسی به اطلاعات عمومی را دارد، مگر آنکه قانون این دسترسی را منع کرده باشد. یکی از مواردی که در این قانون، انتشار آن ممنوع اعلام شده، اطلاعات شخصی دیگران است. مؤسسات و سازمانهای عمومی اجازه انتشار این اطلاعات را ندارند، مگر اینکه:
- شخص ثالث صراحتا و به شکل مکتوب به افشای اطلاعات راجع به خود رضایت داده باشد.
- شخص متقاضی اطلاعات، ولی، قیم یا وکیل شخص ثالث، در حدود اختیارات خود باشد.
- متقاضی یکی از مؤسسات عمومی باشد و اطلاعات درخواست شده در چهارچوب قانون مستقیما به وظایف آن مؤسسه به عنوان یک مؤسسه عمومی مرتبط باشد.
افشای اطلاعات شخصی مشتریان شرکتها
شرکتها معمولا برای ارائه خدمات و محصولات خود اطلاعاتی از مشتریان دارند. برای این کار باید ۳ موضوع را مدنظر قرار داد.
- باید در سیاستنامه حریم خصوصی هر شرکت، نحوه جمعآوری و استفاده از این اطلاعات مشخص شده باشد.
- باید حق مشتری برای اصلاح و حذف اطلاعات به رسمیت شناخته شود.
- شرکتها اجازه افشای اطلاعات شخصی مشتریان بدون اجازه آنها یا حکم قانونی را ندارند. در غیر این صورت، مرتکب جرم افشای اطلاعات خصوصی مشتریان شدهاند.
در چنین شرایطی، اگر مدیر شرکت به نام این شخص حقوقی و در راستای منافع آن مرتکب جرم مذکور شود، شخص حقوقی مسئولیت کیفری خواهد داشت. همچنین، در صورتی که مدیر شرکت دستور ارتکاب این جرم را صادر کند، با اطلاع وی یا به دلیل عدم نظارت او این جرم واقع شود، شرکت به عنوان شخص حقوقی مسئولیت کیفری خواهد داشت.
مجازات شخص حقوقی، با توجه به شرایط و اوضاع و احوال جرم ارتکابی، میزان درآمد و نتایج حاصله از ارتکاب جرم، علاوه بر ۳ تا ۶ برابر حداکثر جزای نقدی این جرم، تعطیلی موقت شخص حقوقی از یک تا ۹ ماه و در صورت تکرار جرم تعطیلی موقت شخص حقوقی از یک تا ۵ سال است. مدیر شرکت نیز تا ۳ سال حق تاسیس، نمایندگی، تصمیمگیری یا نظارت بر شرکت دیگری را نخواهد داشت.
افشای اطلاعات شخصی بیماران
یکی دیگر از مهمترین مصادیق جرم افشای اطلاعات خصوصی، افشای این اطلاعات توسط پزشکان است. پزشکان و افرادی مانند روانشناسان و روانپزشکان به اطلاعات شخصی افراد دسترسی دارند و نباید این اطلاعات را بدون اجازه بیماران یا مراجعان خود و یا دستور مرجع قضایی منتشر کنند. در غیر این صورت، به ۴۵ روز و ۱۲ ساعت تا ۶ ماه حبس و یا به ۶۶ میلیون تا ۲۰۰ میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهند شد.
شکایت از افشای اطلاعات خصوصی
مراحل طرح شکایت و رسیدگی به جرم افشای اطلاعات شخصی افراد به این ترتیب است:
- تنظیم شکوائیهای علیه فرد مورد نظر
- ثبت شکوائیه همراه با مدارک و مستنداتی که وقوع جرم را نشان میدهند، در دفتر خدمات قضایی الکترونیک
- ارجاع پرونده به دادسرا جهت انجام تحقیقات مقدماتی و صدور کیفرخواست
- ارسال پرونده برای دادگاه کیفری و رسیدگی به آن در این دادگاه
- صدور رأی دادگاه و قطعی و لازمالاجرا شدن آن پس از سپری شدن مهلتهای قانونی برای اعتراض
مطالبه ضرر و زیان ناشی از افشای اطلاعات شخصی
علاوه بر طرح شکایت کیفری، طبق قانون مسئولیت مدنی، امکان مطالبه خسارات وارده ناشی از وقوع این جرم وجود دارد. بر این اساس، کسی که به حیثیت و اعتبار شخصی یا خانوادگی او لطمه وارد شده میتواند از کسی که لطمه وارد آورده جبران زیان مادی و معنوی خود را مطالبه کند. در صورت اثبات تقصیر وی، اگر اهمیت زیان و نوع تقصیر ایجاب کند، دادگاه میتواند علاوه بر صدور حکم به پرداخت خسارت مالی زیاندیده، به رفع زیان از راههای دیگر مانند الزام به عذرخواهی و درج حکم محکومیت در جراید حکم دهد.
برای پیگیری حقوقی و مطالبه خسارت ناشی از این جرم باید دادخواستی تنظیم کنید و آن را همراه با مستنداتی نظیر حکم دادگاه کیفری در دفتر خدمات قضایی الکترونیکی به ثبت برسانید. پس از آن، دادگاه حقوقی به پرونده رسیدگی میکند و حکم نهایی را صادر خواهد کرد.
سخن پایانی
جرم افشای اطلاعات خصوصی به نقض حریم خصوصی افراد منجر میشود. بنابراین، قانونگذار نسبت به آن حساسیت ویژهای دارد. در صورتی که قربانی این جرم شدهاید، باید بتوانید ضرر و زیانی که به شما وارد شده را در دادگاه به اثبات برسانید. یک وکیل باتجربه بهترین راهنمای شما در این مسیر خواهد بود. برای انتخاب وکیل حرفهای در این زمینه نیز میتوانید از پلتفرم حقوقی ترازو کمک بگیرید.