مهریه، به عنوان یکی از مهمترین حقوق مالی زن در عقد نکاح، به محض وقوع عقد، به مالکیت او در میآید و میتواند هرگونه تصرفی در آن داشته باشد. با این حال، گاهی زن بنا به دلایل مختلف تصمیم به بخشیدن یا بذل تمام یا قسمتی از مهریه خود میگیرد. این اقدام آثار حقوقی عمیق و متفاوتی را در پی دارد. به همین دلیل اغلب با تردیدها و ابهامات زیادی درباره تأثیر آن بر دیگر حقوق زن مانند نفقه، اجرتالمثل و حق طلاق همراه است. در این مقاله از بلاگ پلتفرم حقوقی ترازو، به بررسی ماهیت حقوقی بخشش و بذل مهریه و تبیین آثار آن بر سایر حقوق مالی و غیرمالی زوجه میپردازیم.
مفهوم قانونی بخشش مهریه
مهریه، مالی است که به موجب عقد نکاح، مرد مکلف به پرداخت آن به زن میشود. این حق، با توجه به ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، به محض جاری شدن صیغه عقد، به تملک زن درمیآید و او مالک آن میشود. بخشش مهریه به معنای سلب این حق مالی از زوجه و بری کردن ذمه زوج از پرداخت آن است. این کار در مواردی میتواند به مشکلاتی حقوقی منجر شود.
تفاوت بذل مهریه با هبه مهریه
بذل مهریه در اصطلاح حقوقی رایج، به معنای بخشیدن مهریه یا بخشی از آن به شوهر است. هر چند در محاکم قضایی و عرف دفاتر اسناد رسمی، اغلب به نوعی ابرا یا هبه از آن یاد میشود. ماهیت دقیق حقوقی این دو واژه تفاوتهایی دارد:
اِبرای مهریه (بذل قطعی): در این حالت، زن به موجب ماده ۲۸۹ قانون مدنی، ذمه شوهر را از پرداخت تمام یا قسمتی از مهریه بری میکند. اِبرا یک عمل حقوقی یکطرفه است و به محض تحقق، دین ساقط شده و به هیچ عنوان قابل رجوع نیست.
هبه مهریه: اگر مهریه به صورت عینی (مال مشخص) باشد یا حتی در مورد دین (مثل سکه) در قالب عقد هبه (ماده ۷۹۵قانون مدنی) به زوج بخشیده شود، زن، مالی را به شوهر تملیک میکند. هبه، به طور کلی قابل رجوع است، مگر در موارد خاص مانند هبه معوض باشد.
مهمترین تفاوت این دو نوع از بخشش مهریه، در قابلیت رجوع است. ابرای مهریه قطعی و غیرقابل رجوع است، اما هبه مهریه در صورت غیرمعوض بودن (در قبال چیزی نباشد)، قابل رجوع است. برای جلوگیری از هرگونه تردید حقوقی، توصیه میشود بخشش مهریه در قالب عقد صلح، یا بذل با اسقاط حق رجوع یا ابرا انجام شود. اگر در تشخیص درست نوع بخشش مهریه خود سردرگم هستید حتما از وکلای پلتفرم حقوقی ترازو کمک بگیرید.
تأثیر بخشش مهریه بر حق طلاق زوجه
بخشش مهریه، به عنوان یک حق مالی، به طور مستقیم، هیچ تأثیری بر حق طلاق زن، از جمله وکالت در طلاق (حق طلاق) ندارد. وکالت در طلاق، یک حق غیرمالی است که به موجب یک شرط ضمن عقد نکاح یا یک عقد خارج لازم (سند جداگانه) به زن اعطا میشود. ماهیت این حق کاملا مجزا از مهریه است. اگر زن، وکالت در طلاق داشته باشد، با بخشیدن مهریه، همچنان حق دارد با استناد به آن وکالت، از دادگاه درخواست طلاق کند. این دو مقوله حقوقی، مستقل از یکدیگرند، مگر اینکه در متن شرط ضمن عقد یا وکالتنامه صراحتا ذکر شده باشد که حق طلاق در ازای بخشش مهریه به زن اعطا شده یا بخشش مهریه، آن حق را ساقط کند.
بخشش مهریه و دریافت نفقه و اجرتالمثل
بخشش یا بذل مهریه، هیچ تأثیری بر سایر حقوق مالی زوجه، شامل حق نفقه و اجرتالمثل ایام زناشویی ندارد.
حق نفقه بر اساس ماده ۱۱۰۶و ۱۱۰۷ قانون مدنی، یک تکلیف مستمر و الزامی برای مرد در قبال زن دائم، مشروط به تمکین اوست. این حق، ارتباطی به مهریه ندارد. حتی در صورت بخشش مهریه، زن کماکان در صورت تمکین، مستحق دریافت نفقه است.
حق اجرتالمثل ایام زناشویی هم شرایطی شبیه به نفقه دارد. این حق نیز مستقل از مهریه است و بخشش مهریه آن را ساقط نمیکند. با توجه به استقلال ماهیت حقوقی مهریه از سایر حقوق، زن با بخشیدن مهریه، صرفا حق مطالبه همان مال بخشیده شده را از دست میدهد و حقوق مالی دیگر وی به قوت خود باقی خواهند ماند.
بخشش مهریه در طلاق خلع و مبارات
طلاق خلع و مبارات، هر دو از اقسام طلاق بائن هستند که به واسطه کراهت زن و در ازای مالی که زن به شوهر بذل میکند، واقع میشوند. در این نوع طلاقها، بذل مهریه یا مالی دیگر به شوهر، شرط وقوع طلاق است:
| نوع طلاق | شرط کراهت | میزان بذل | وضعیت طلاق تا زمان رجوع زن به بذل | قابلیت رجوع زن به بذل |
| خلع (ماده ۱۱۴۶ قانون مدنی) | کراهت زن از شوهر | عین مهر معادل یا بیشتر و یا کمتر | بائن | دارد |
| مبارات (ماده ۱۱۴۷ قانون مدنی) | کراهت طرفین از یکدیگر | نباید بیشتر از میزان مهر باشد | بائن | دارد |
بر اساس بند ۳ماده ۱۱۴۵ قانون مدنی، طلاق خلع و مبارات مادامی که زن به عوض (مال بذل شده) رجوع نکرده باشد، بائن (غیرقابل رجوع برای مرد) است. پس از رجوع زن به بذل در مدت عده، طلاق از بائن به رجعی تبدیل میشود و مرد میتواند به زن رجوع کند.
کارشناسان حقوقی ترازو در هر ساعتی از شبانهروز در کنار شما هستند و میتوانند به پرسشهای شما رایگان در این مورد پاسخ دهند.
بخشیدن مهریه در دوران عقد و بعد از آن
مالکیت زن بر مهریه به محض عقد ایجاد میشود، بنابراین زن در هر زمان (دوران عقد، دوران زندگی مشترک یا حتی بعد از آن) میتواند مهریه خود را ببخشد. با این حال، بر اساس ماده ۱۰۹۲ قانون مدنی تفاوت مهمی در میزان مهریه قبل و بعد از رابطه زناشویی وجود دارد:
| زمان بخشش | ماهیت حقوقی مهریه | میزان بخشش | نکته حقوقی مهم |
| قبل از نزدیکی | زن مالک نصف مهریه است. | میتواند کل مهریه را ببخشد. | اگر زن کل مهریه را ببخشد، در حقیقت نصف متعلق به خودش را بخشیده و نصف دیگر (که در ملکیت مرد است) را بری کرده است. در صورت وقوع طلاق قبل از نزدیکی، مرد اگر مهریه را پرداخت کرده باشد، میتواند نصف آن را پس بگیرد. |
| بعد از نزدیکی | زن مالک تمام مهریه است. | میتواند تمام یا قسمتی از مهریه را ببخشد. | بخشش در اینجا به صورت قطعیتر انجام میشود و زن حق مطالبه مجدد ندارد. (مگر در حالت هبه غیرمعوض که ذکر شد.) |
تنظیم سند رسمی بخشش مهریه
برای اطمینان از اعتبار و غیرقابل رجوع بودن بخشش مهریه، ضروری است که این اقدام به صورت رسمی و در دفاتر اسناد رسمی ثبت شود. تنظیم سند رسمی، از بروز هرگونه ابهام یا ادعای بعدی مبنی بر اکراه یا عدم آگاهی زن یا مرد جلوگیری میکند و اثبات آن در محاکم قضایی به مراتب آسانتر خواهد بود. مراحل معمول تنظیم سند رسمی بخشش مهریه اینگونه است:
۱- زن به تنهایی یا همراه با شوهر با مدارک هویتی (شناسنامه و کارت ملی) و سند ازدواج به دفترخانه مراجعه میکند.
۲- زن باید به صراحت نوع اقدام حقوقی خود (غالبا اِبرای ذمه زوج از پرداخت مهریه یا صلح مهریه در قبال مال یا به صورت مجانی) را مشخص کند.
۳- سردفتر بر اساس اظهارات زن، سند رسمی را با قید عبارت دقیق حقوقی تنظیم میکند. در صورت ابرا یا صلح، حق رجوع زن کاملا سلب و این موضوع قید میشود.
۴- سند توسط زوجین و سردفتر امضا و در دفترخانه ثبت میشود.
فراموش نکنید که تنظیم سند رسمی، از ادعای بخشش شفاهی یا دستنوشته عادی که اثبات آنها در دادگاه بسیار دشوار است، جلوگیری میکند.
سخن پایانی
بخشیدن مهریه، تصمیمی حساس با پیامدهای حقوقی بلندمدت است که بر آینده مالی زن تأثیر میگذارد. اگر چه این اقدام حقوقی، تنها به سلب حق مالی مهریه منجر میشود و بر دیگر حقوق زن چون نفقه، اجرتالمثل و حق طلاق (مگر با شرط صریح) تأثیری ندارد، اما در انتخاب نوع عمل حقوقی (ابرای، بذل، هبه یا صلح) برای تضمین قطعی بودن یا امکان رجوع باید دقت کرد. در چنین شرایط مهم و پیچیدهای، اتخاذ تصمیم آگاهانه و اقدام حقوقی دقیق، نیازمند بهرهمندی از دانش و تجربه وکلا و مشاوران حقوقی متخصص است. برای جلوگیری از هرگونه مشکل حقوقی در آینده و اطمینان از حفظ حقوق خود، میتوانید از خدمات پلتفرم ترازو استفاده کنید. میتوانید به شکل آنلاین با وکلای پلتفرم ترازو ماشوره کنید.
جواب حقوقیات رو همین الان بگیر
ترازو سریعترین راه برای رسیدن به پاسخهای حقوقی قابل اعتماد است
سوالات متداول
آیا بعد از بخشیدن مهریه میتوان دوباره آن را مطالبه کرد؟
پاسخ به نوع بخشش بستگی دارد که در مطلب به طور کامل توضیح داده شده است.
آیا بخشش مهریه، حق نفقه زن را نیز از بین میبرد؟
خیر. حق نفقه، یک تکلیف قانونی و مستقل از مهریه است.
چه فرقی بین بخشش در دفترخانه و در دادگاه وجود دارد؟
تفاوت اصلی در محل انجام اقدام است، اما هر دو (با تنظیم صورتجلسه رسمی) از اعتبار قانونی بالایی برخوردارند و آثار قطعی دارند.