مهریه یکی از حقوق مالی زن در ازدواج است، اما درباره شرایط تعلق گرفتن مهریه و مواردی که ممکن است زن تمام یا بخشی از مهریه را دریافت نکند، ابهامهای زیادی وجود دارد. برای مثال، بعضی افراد تصور میکنند ناشزه بودن زن، خیانت یا درخواست طلاق از سوی او میتواند باعث از بین رفتن حق دریافت مهریه شود؛ در حالیکه هر یک از این موضوعات، حکم حقوقی متفاوتی دارد. در این مقاله از بلاگ حقوقی ترازو، بررسی میکنیم مواردی که مهریه به زن تعلق نمیگیرد کدام هستند و کدام باورهای رایج درباره عدم تعلق مهریه به زن با مقررات قانونی مطابقت ندارند.
در چه شرایطی مهریه به زن تعلق نمیگیرد؟
اصل بر این است که پس از وقوع صحیح عقد نکاح، مهریه به زن تعلق میگیرد، اما در بعضی شرایط، قانون تمام یا بخشی از مهریه را قابل مطالبه نمیداند:
۱- بطلان نکاح و عدم وقوع ارتباط زناشویی: طبق ماده ۱۰۹۸ قانون مدنی، اگر عقد ازدواج باطل باشد و ارتباط زناشویی نیز بین زن و شوهر اتفاق نیفتاده باشد، زن حق دریافت مهریه ندارد. در صورتی که زن قبلا مهریه را دریافت کرده باشد، شوهر میتواند آن را پس بگیرد.حال اگر عقد باطل باشد و زن از بطلان آن بیاطلاع بوده و نزدیکی نیز اتفاق افتاده باشد، وضعیت متفاوت است. مطابق ماده ۱۰۹۹ قانون مدنی، در این حالت زن مستحق مهرالمثل خواهد بود؛ یعنی مهریهای که با توجه به شرایط او و معیارهای قانونی تعیین میشود. بنابراین، صرف بطلان نکاح در همه شرایط به معنای از بین رفتن حق مالی زن نیست.
۲- فسخ نکاح پیش از ارتباط زناشویی: فسخ نکاح یعنی پایان دادن به ازدواج به دلیل وجود شرایط خاصی که قانون مشخص کرده است؛ برای مثال، در بعضی موارد، وجود عیبی در یکی از زوجین میتواند به طرف مقابل حق فسخ بدهد. فسخ نکاح با طلاق متفاوت است، از این رو، قانون برای مهریه در این دو حالت احکام یکسانی در نظر نگرفته است. بر اساس ماده ۱۱۰۱ قانون مدنی، اگر ازدواج پیش از برقراری رابطه زناشویی فسخ شود، زن معمولا حق دریافت مهریه را ندارد، اما اگر دلیل فسخ، ناتوانی جنسی مرد در برقراری رابطه زناشویی باشد، زن مستحق نصف مهریه خواهد بود. این وضعیت مرد در قانون «عنن» نامیده میشود.
اگر نمیدانید در شرایطی مثل درخواست طلاق، فسخ نکاح یا اختلاف بر سر پرداخت مهریه، چه حقوقی دارید، بهتر است پیش از هرگونه توافق یا اقدام قانونی، شرایط پرونده خود را بررسی کنید. با استفاده از سرویس مشاوره حقوقی مهریه ترازو میتوانید درباره امکان مطالبه مهریه، موانع احتمالی و مسیر قانونی پیگیری آن راهنمایی بگیرید و با آگاهی بیشتری تصمیم بگیرید.
ناشزه بودن زن باعث سقوط مهریه میشود؟
خیر. نشوز زن، به خودی خود باعث از بین رفتن حق مهریه نمیشود. نشوز معمولا به خودداری زن از انجام وظایف زناشویی بدون عذر قانونی گفته میشود. مهمترین اثر مالی آن، در صورت احراز شرایط قانونی، محرومیت از نفقه است؛ نه سقوط مهریه.
مهریه و نفقه دو حق مالی مستقل هستند. بنابراین، حتی اگر مرد بتواند ناشزه بودن همسرش را اثبات کند، همچنان مکلف به پرداخت مهریه است و زن میتواند آن را مطالبه کند. در نتیجه، مرد نمیتواند صرفا با استناد به نشوز همسرش از پرداخت مهریه خودداری کند. تفاوت این دو در کلام و باور عامیانه تفاوت بسیار زیادی با واقعیت و علم حقوق دارد. میتوانید سوالات خود درباره حقوق مالی زن و نحوه دریافت آنها را همیشه و همهجا از هوش مصنوعی ترازو به رایگان بپرسید.
خیانت زن باعث سقوط مهریه میشود؟
خیر. مهریه از حقوق مالی زن است که بهمحض وقوع عقد نکاح به او تعلق میگیرد و ادعای خیانت یا حتی اثبات رابطه نامشروع، بهخودیخود موجب سقوط این حق نمیشود. البته رابطه نامشروع ممکن است با توجه به شرایط پرونده، آثار حقوقی یا کیفری مستقلی داشته باشد؛ اما این آثار با حق زن نسبت به مهریه ارتباطی ندارند. برای مثال، اگر مرد به دلیل خیانت همسرش درخواست طلاق بدهد، صرف اثبات این موضوع او را از پرداخت مهریه معاف نمیکند و زن همچنان میتواند مهریه خود را مطالبه کند.
آیا درخواست طلاق از طرف زن باعث از بین رفتن مهریه میشود؟
خیر. اینکه زن درخواست طلاق داده باشد، باعث از بین رفتن حق او نسبت به مهریه نمیشود. با این حال، ممکن است زن در جریان طلاق، تمام یا بخشی از مهریه خود را ببخشد یا در ازای طلاق، مالی به شوهر بذل کند.
برای مثال، در طلاق توافقی ممکن است زوجین درباره بخشش تمام یا بخشی از مهریه توافق کنند. همچنین در طلاق خلع، زن در برابر طلاق مالی را به شوهر بذل میکند که این مال ممکن است تمام یا بخشی از مهریه باشد. بنابراین، در این موارد، میزان مهریه قابل مطالبه به توافق طرفین و مفاد بذل یا بخشش بستگی دارد، نه صرف درخواست طلاق از سوی زن.
اگر زن هنگام طلاق باکره باشد، مهریه چه میشود؟
اگر ازدواج دائم باشد و طلاق پیش از وقوع نزدیکی انجام شود، زن اصولا مستحق نصف مهریه تعیین شده در عقد است. برای مثال، اگر مهریه ۲۰۰ سکه باشد، در صورت طلاق پیش از نزدیکی، اصل بر تعلق ۱۰۰ سکه به زن است. این حکم در ماده ۱۰۹۲ قانون مدنی پیشبینی شده است.
نکته مهم این است که ملاک قانونی، صرف باکره بودن زن نیست؛ بلکه باید بررسی شود آیا نزدیکی میان زوجین واقع شده است یا خیر. بنابراین، اگر نزدیکی انجام نشده باشد، زن در صورت طلاق اصولا نصف مهریه را دریافت میکند؛ حتی اگر خودش درخواست طلاق داده باشد.
البته در مواردی مانند فسخ نکاح یا بطلان ازدواج، احکام مهریه ممکن است متفاوت باشد و باید شرایط هر پرونده جداگانه بررسی شود. اگر درباره میزان مهریه در زمان طلاق یا شرایط قانونی مطالبه آن ابهام دارید، میتوانید از مشاوران ترازو به شکل تلفنی یا آنلاین سوال بپرسید.
جدول راهنمای سریع وضعیت مهریه
| وضعیت | حکم کلی مهریه |
| زن درخواست طلاق میدهد | صرف درخواست طلاق از سوی زن باعث سقوط مهریه نمیشود. |
| طلاق پیش از نزدیکی در ازدواج دائم | زن اصولا مستحق نصف مهریه تعیینشده است. |
| فسخ نکاح پیش از نزدیکی | اصولا مهریه تعلق نمیگیرد؛ مگر اینکه علت فسخ، عنن مرد باشد که در این صورت نصف مهریه تعلق میگیرد. |
| ناشزه بودن زن | باعث سقوط مهریه نمیشود؛ هرچند ممکن است بر استحقاق نفقه اثر بگذارد. |
| خیانت زن | بهخودیخود موجب سقوط مهریه نمیشود. |
| بطلان ازدواج بدون وقوع نزدیکی | زن مستحق مهریه نیست. |
| فوت زن در مدت ازدواج موقت یا پایان مدت بدون نزدیکی | طبق ماده ۱۰۹۶ قانون مدنی، مهریه ساقط نمیشود. |
سخن پایانی
مهریه با وقوع عقد صحیح به زن تعلق میگیرد و مواردی مانند درخواست طلاق از سوی زن، نشوز یا خیانت، به خودی خود باعث از بین رفتن این حق نمیشوند. با این حال، عواملی مانند نوع عقد، وقوع یا عدم وقوع نزدیکی، علت فسخ نکاح و توافقهای مالی زوجین میتوانند بر میزان مهریه یا امکان مطالبه آن اثر بگذارند.
بنابراین، پیش از اقدام برای مطالبه، بخشش یا توافق درباره مهریه، لازم است شرایط قانونی پرونده بهدقت بررسی شود. اگر درباره میزان مهریه یا نحوه مطالبه آن در پرونده خود ابهام دارید، میتوانید از خدمات مشاوره حقوقی ترازو کمک بگیرید.
سوالات متداول
اگر زن درخواست طلاق بدهد، مهریه به او تعلق میگیرد؟
خیر، اینکه زن درخواست طلاق بدهد، بهخودیخود باعث از بین رفتن حق مهریه او نمیشود.
آیا زن باکره هنگام طلاق، مهریه دریافت میکند؟
خیر، اگر در ازدواج دائم، طلاق پیش از برقراری رابطه زناشویی اتفاق بیفتد، زن مستحق نصف مهریه تعیینشده است.
آیا اعتیاد زن باعث محروم شدن او از مهریه میشود؟
خیر، اعتیاد زن باعث از بین رفتن حق مهریه نمیشود.
آیا به زن ناشزه مهریه تعلق میگیرد؟
خیر، نشوز ممکن است بر حق دریافت نفقه اثر بگذارد، اما مهریه و نفقه دو حق مالی جداگانهاند.
آیا خیانت زن باعث محروم شدن او از مهریه میشود؟
خیر، خیانت یا اثبات رابطه نامشروع، بهتنهایی باعث سقوط مهریه نمیشود.
آیا برای مطالبه مهریه داشتن وکیل الزامی است؟
خیر، زن میتواند بدون وکیل هم برای مطالبه مهریه اقدام کند. با این وجود، اگر درباره میزان مهریه، شرایط مطالبه یا توافقهای مالی اختلافی وجود داشته باشد، مشورت با وکیل میتواند به انتخاب مسیر قانونی مناسب کمک کند.
