قانون جوانی جمعیت چیست و شامل چه کسانی می‌شود؟

قانون جوانی جمعیت یا حمایت از جوانی جمعیت، قانونی است که بر اساس اصل ۸۵ قانون اساسی کشور، در کمیسیون مربوطه مورد تصویب واقع شده است. این قانون از جمله قوانینی است که با هدف اصلاح ترکیب هرم جمعیتی کشور تدوین شده است. مسأله جمعیت از دیرباز به عنوان یکی از مولفه‌های قدرت در بین کشورهای جوان مورد توجه بوده و ترکیب جمعیتی یک کشور بر روند پیشرفت اقتصادی و اجتماعی آن موثر است. اما طرح جوانی جمعیت شامل چه کسانی می‌شود؟ امتیازات طرح جوانی جمعیت فرزند دوم و سوم چیست؟

در این مقاله از بلاگ ترازو به بررسی کلیات، قوانین و نکات امتیازات طرح جوانی جمعیت و ماده ۱۸ قانون جوانی جمعیت می‌پردازیم.

طرح جوانی جمعیت چیست؟

قانون جوانی جمعیت مشتمل بر ۷۳ ماده و ۸۱ تبصره، در جلسه مورخ ۲۴ مهر ۱۴۰۰ کمیسیون مشترک طرح جوانی جمعیت و حمایت از خانواده مجلس شورای اسلامی، طبق اصل ۸۵ قانون اساسی تصویب شد. پس از موافقت مجلس با اجرای آزمایشی آن به مدت ۷ سال، در تاریخ ۱۰ آبان ۱۴۰۰ به تأیید شورای نگهبان رسید.

ستاد ملی جمعیت چیست؟‌

ستاد ملی جمعیت یکی از مهمترین ابتکارات قانون جوانی جمعیت است که به ریاست رییس جمهور تشکیل می‌شود. البته این ستاد دارای ۲۴ عضو است که این اعضا در واقع مهمترین نهادها، سازمان‌ها و وزارت‌خانه‌های موثر در زمینه بررسی جمعیت کشور هستند. در واقع این ستاد، وظیفه سیاست‌گذاری در زمینه جمعیت و مسائل مرتبط با آن و همچنین پیگیری و اجرای قانون جوانی جمعیت را برعهده دارد.

این ستاد از آن جهت که اعضای آن از مهمترین مسئولان اجرایی کشورند، می‌تواند دارای عملکرد ویژه و موثری در تحقق اهداف این قانون باشد. در ادامه می‌خواهیم برخی از امتیازاتی که این قانون برای جوانی جمعیت لحاظ کرده است را به طور مختصر مرور کنیم.

طرح جوانی جمعیت شامل چه کسانی می‌شود؟

مشمولان این قانون بسته به نوع تسهیلات متفاوت هستند، اما به طور کلی:

• تابعیت: اتباع ایرانی
• شرط تولد فرزند: اکثر تسهیلات مربوط به فرزندانی است که از ابتدای سال ۱۴۰۰ به بعد متولد شده‌اند.
• وضعیت شغلی: برخی مواد (مانند ۱۷ و ۱۵) مختص مستخدمین دولتی یا مشمولان قانون کار است.
• وضعیت سکونت: برخی مزایا (مانند ماده ۴) تفکیک شهری/روستایی دارند.
• تعداد فرزند: بیشترین تسهیلات از فرزند سوم به بعد تعلق می‌گیرد؛ برخی مزایا از فرزند اول یا دوم آغاز می‌شوند.

امتیازات طرح جوانی جمعیت

در جدول زیر، مهم‌ترین تسهیلات بر اساس تعداد فرزند تقسیم‌بندی شده است:

امتیازات طرح جوانی جمعیت فرزند دوم

امتیازات طرح جوانی جمعیت فرزند دوم عبارت است از:

خودرو به قیمت کارخانه (ماده ۱۲)

شرکت‌های خودروساز داخلی مکلفند از زمان ابلاغ این قانون، یک خودروی ایرانی به قیمت کارخانه، به انتخاب و به نام مادر، پس از تولد فرزند دوم به بعد، برای یک مرتبه تحویل دهند. در هر نوبت ثبت‌نام ۵۰٪ خودروها به این طرح اختصاص می‌یابد. اولویت با مادرانی است که طی دو سال گذشته خودرو دریافت نکرده‌اند و در صورت مازاد تقاضا، قرعه‌کشی انجام می‌شود.

وام فرزندآوری (ماده ۱۰)

بانک مرکزی مکلف است برای متولدین سال ۱۴۰۰ به بعد، از طریق بانک‌ها و مؤسسات اعتباری، تسهیلات قرض‌الحسنه تولد فرزند پرداخت کند. مبلغ این وام هر ساله در لایحه بودجه تعیین می‌شود و در طول زمان تغییر می‌کند. ارقام مندرج در منابع قدیمی‌تر (مانند اعداد سال ۱۴۰۲) به‌روز نیستند. برای استعلام مبالغ جاری، به سامانه بانکی مربوطه یا پورتال رسمی بانک مرکزی مراجعه کنید.

شرایط دریافت وام:

• بدون نیاز به سپرده‌گذاری
• شش ماه دوره تنفس
• دوره بازپرداخت ۳ تا ۷ سال (بسته به جایگاه فرزند)
• یک ضامن معتبر و سفته
• امکان درخواست تا دو سال پس از تولد
• امکان دریافت وام فرزند بعدی در حین بازپرداخت وام قبلی
• برای دوقلو و بیشتر، به ازای هر فرزند، یک وام مجزا

امتیازات طرح جوانی جمعیت فرزند سوم

امتیازات طرح جوانی جمعیت فرزند سوم عبارت است از:

اعطای زمین یا واحد مسکونی (ماده ۴)

دولت مکلف است پس از تولد فرزند سوم و بیشتر، یک قطعه زمین یا واحد مسکونی حداکثر ۲۰۰ مترمربع، به صورت مشترک و بالمناصفه به نام پدر و مادر، بر اساس هزینه آماده‌سازی، برای یک بار و به صورت فروش اقساطی با دو سال تنفس و ۸ سال اقساط اعطا کند.

• شهرهای زیر ۵۰۰ هزار نفر و روستاها: زمین در همان محل سکونت اختصاص می‌یابد.
• شهرهای بالای ۵۰۰ هزار نفر: زمین در شهرک‌های اطراف، شهرهای جدید، شهرهای مجاور یا زادگاه پدر یا مادر (مشروط به جمعیت کمتر از ۵۰۰ هزار نفر)، به انتخاب پدر یا در صورت فوت پدر به انتخاب مادر اختصاص پیدا می‌کند.
• سند مالکیت پس از پرداخت آخرین قسط و ظرف حداکثر یک ماه تحویل داده می‌شود.

تخفیف در عوارض ساخت و انشعابات (ماده ۵)

مطابق ماده ۵ این قانون:

سقف متراژ برای اعمال تخفیف:

• تهران: ۱۳۰ مترمربع زیربنای مفید
• شهرهای بالای ۵۰۰ هزار نفر: ۲۰۰ مترمربع
• سایر شهرها و روستاها: ۳۰۰ مترمربع

بیمه مادران خانه‌دار (ماده ۲۱)

دولت مکلف است برای مادران غیرشاغل دارای سه فرزند و بیشتر در مناطق روستایی و عشایری، ۱۰۰ درصد حق بیمه را پرداخت کند. همچنین با تولد فرزند چهارم و پنجم، به ازای هر فرزند ۲ سال به سوابق بیمه افزوده می‌شود.

ماده ۲۱ صرفاً مادران ساکن مناطق روستایی و عشایری را پوشش می‌دهد. حمایت بیمه‌ای مشابه برای مادران خانه‌دار شهری در این ماده پیش‌بینی نشده است.

ماده ۱۸ قانون جوانی جمعیت — معافیت مالیاتی

بر اساس ماده ۱۸ قانون جوانی جمعیت، میزان معافیت مالیاتی اشخاص حقیقی در مالیات بر درآمد به ازای فرزند سوم و بیشتر، که بعد از تصویب این قانون متولد شود، مشمول تخفیف ۱۵٪ در مالیات بر درآمد می‌شوند. این تخفیف حداکثر سه بار قابل استفاده است و علاوه بر معافیت ماده ۸۴ قانون مالیات‌های مستقیم محاسبه می‌شود.

هرچند قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت تخفیف مالیاتی برای برخی مشمولان را پیش‌بینی کرده است، اجرای این مزیت منوط به درج حکم مربوط در قانون بودجه همان سال و ابلاغ سازمان امور مالیاتی است. بنابراین، این تخفیف به‌صورت خودکار اعمال نمی‌شود و پیش از استناد به آن باید بودجه سال جاری و بخشنامه‌های سازمان امور مالیاتی بررسی شود.

تأمین خوابگاه متأهلی (ماده ۷)

کلیه دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی دولتی مکلفند حداقل ۱۰ درصد از درآمد اختصاصی و ۱۰ درصد از اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای سالانه خود را برای احداث، تکمیل و تجهیز خوابگاه‌های متأهلان هزینه کنند. همچنین اراضی و ساختمان‌های مازاد باید با مشارکت خیرین و سایر دستگاه‌ها به این منظور اختصاص پیدا می‌کند.

وام ودیعه مسکن و تسهیلات بانکی (مواد ۸ و ۹)

• ماده ۸ — ودیعه مسکن دانشجویی: صندوق‌های رفاه دانشجویی و مراکز مدیریت حوزه‌های علمیه مکلفند برای دانشجویان و طلاب متأهل فاقد مسکن، ودیعه مسکن به صورت قرض‌الحسنه پرداخت کنند. شرط دریافت، ارائه اجاره‌نامه دارای شناسه رهگیری است. پوشش حداقل ۵۰٪ متوسط ودیعه اجاره مسکن ۷۰ متری در شهرهای بالای ۵۰۰ هزار نفر و ۱۰۰ متری در سایر شهرها الزامی است.
• ماده ۹ — تسهیلات مسکن، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مکلف است از طریق بانک‌های عامل و مؤسسات اعتباری، نسبت به پرداخت انواع تسهیلات مسکن با هدف تشویق فرزندآوری خانواده‌ها به شرح زیر اقدام کند:
  • افزایش ۲۵٪ سقف تسهیلات خرید، ساخت و تعمیر مسکن به ازای هر فرزند زیر ۲۰ سال، تا حداکثر دو برابر سقف مصوب
  • افزایش دوره بازپرداخت به میزان دو سال به ازای هر فرزند زیر ۲۰ سال، تا سقف ۱۰ سال

اختصاص سهام به نوزادان (ماده ۱۱)

دولت مکلف است به ازای هر فرزند متولد از ابتدای سال ۱۴۰۰، مبلغ ۱۰ میلیون ریال (معادل ۱ میلیون تومان) — تا سقف سالانه ۱۰ هزار میلیارد ریال — صرفاً برای خرید واحدهای صندوق‌های سرمایه‌گذاری قابل معامله در بورس (ETF) به نام فرزند اختصاص دهد.

• مبلغ هر سال به میزان نرخ تورم اعلامی مرکز آمار ایران افزایش می‌یابد.
• سرپرست تنها مجاز به جابه‌جایی بین صندوق‌های سرمایه‌گذاری است.
• برداشت صرفاً پس از ازدواج یا در صورت عدم ازدواج پس از ۲۴ سالگی مجاز است.

پرداخت این مبلغ منوط به سقف بودجه سالانه است و در صورت تخصیص‌نیافتن اعتبار کافی، اجرا با تأخیر مواجه می‌شود.

حمایت در قوانین استخدامی (ماده ۱۵)

کلیه دستگاه‌های دولتی مشمول ماده ۲۹ قانون برنامه ششم توسعه مکلف هستند:

• به ازای تأهل و هر فرزند، یک سال (تا حداکثر ۵ سال) به سقف سنی استخدام اضافه کنند
• به ازای تأهل و هر فرزند، ۲٪ (تا حداکثر ۱۰٪) به امتیاز استخدامی اضافه کنند
• برای مستخدمینی که صاحب فرزند سوم تا پنجم می‌شوند، یک سال افزایش سنواتی به ازای هر فرزند اعمال کنند

همچنین این دستگاه‌ها مجاز به تعدیل یا اعلام عدم نیاز مستخدمین دارای حداقل سه فرزند، مادران باردار و مادران دارای فرزند شیرخوار نیستند، مگر در اجرای قانون رسیدگی به تخلفات اداری یا آرای قطعی قضایی.

مرخصی زایمان و حمایت‌های شغلی مادران (ماده ۱۷)

این احکام برای کلیه مستخدمین در بخش‌های دولتی و غیردولتی لازم‌الاجراست:

مرخصی زایمان:

• تک‌قلو: ۹ ماه با پرداخت کامل حقوق و فوق‌العاده‌ها (تا ۲ ماه قابل استفاده قبل از زایمان)
• دوقلو و بیشتر: ۱۲ ماه
• در صورت اخلال در کار بخش خصوصی، هزینه پس از تأیید وزارت تعاون، کار و رفاه توسط دولت جبران می‌شود.

نوبت کاری شب:

در مشاغلی که نیازمند نوبت کاری شب هستند، این نوبت برای موارد زیر اختیاری است:

• مادران باردار
• مادران دارای فرزند شیرخوار تا ۲ سال
• پدران تا یک ماهگی نوزاد

این بند شامل بخش خصوصی مشمول قانون کار نمی‌شود.

دورکاری: برای مادران باردار، در مشاغلی که امکان دورکاری دارند، حداقل ۴ ماه در دوران بارداری الزامی است.

کاهش سن بازنشستگی مادران:

حداقل سابقه بیمه در تمام موارد: ۲۰ سال

مادران شاغلی که از زمان لازم‌الاجرا شدن این قانون فرزند یا فرزندانی به دنیا خواهند آورد، به ازای هر فرزند، می‌توانند از یک سال کاهش در سن بازنشستگی برخوردار شوند و برای فرزند سوم و بیشتر، میزان کاهش یک و نیم سال به ازای هر فرزند خواهد بود. حداقل سن بازنشستگی مشمولین این بند، برای مادران دارای یک فرزند ۴۲ سال، دارای دو فرزند ۴۱ سال و دارای سه فرزند و بیشتر، ۴۰ سال و حداقل با ۲۰ سال سابقه بیمه است. برقراری مستمری یا حقوق بازنشستگی متناسب با سنوات پرداخت حق بیمه در زمان اشتغال خواهد بود.

برای اینکه دقیق بفهمید کدام یک از این تسهیلات شامل حال شما می‌شود، استفاده از هوش مصنوعی ترازو، به صورت کاملاً رایگان می‌تواند راهنمایی حقوقی سریع فراهم کند.

امتیازات تحصیلی در دانشگاه برای مادران (ماده ۲۶)

کلیه مؤسسات آموزش عالی و مراکز حوزوی مکلفند:

• مرخصی تحصیلی بدون احتساب در سنوات: یک نیم‌سال برای مادر باردار قبل از زایمان؛ تا ۴ نیم‌سال برای مادر دارای فرزند زیر دو سال
• مهمانی: تا ۴ نیم‌سال برای مادر باردار یا دارای فرزند زیر دو سال
• آموزش مجازی/غیرحضوری: برای دروس نظری، برای مادر باردار یا دارای فرزند زیر سه سال
• کاهش نوبت کاری شب: برای مادر باردار یا دارای فرزند زیر دو سال
• افزایش سهمیه استاد راهنما: به ازای هر دانشجوی مادر باردار یا دارای فرزند شیرخوار، یک سهمیه به سقف راهنمایی استاد اضافه می‌شود.

اگر درباره‌ی قانون جوانی جمعیت و مزایای آن برای شما یا خانواده‌تان سؤالی دارید — مثلاً شرایط دریافت وام، معافیت مالیاتی یا تسهیلات دیگر — می‌توانید موضوع‌تان را در بخش مشاوره هوش مصنوعی ترازو (رایگان) درج کنید و پاسخ‌ خود را به صورت دقیق و براساس قوانین ایران، کاملا به روز و رایگان دریافت کنید.

سخن پایانی

قانون حمایت از جوانی جمعیت با هدف اصلاح هرم جمعیتی و ترغیب خانواده‌های ایرانی به فرزندآوری در سال ۱۴۰۰ تصویب شده است. در این مقاله بخشی از تسهیلات این قانون را مرور کردیم. این قانون موارد دیگری نیز دارد — از جمله تکالیف فرهنگی و زیرساختی برای نهادها — که در این مقاله به آن‌ها پرداخته نشده است.

با توجه به آزمایشی بودن این قانون و تغییر برخی ارقام در بودجه‌های سنواتی، برای استناد حقوقی دقیق، همواره متن رسمی قانون را از پایگاه اطلاع‌رسانی مجلس شورای اسلامی یا سازمان امور مالیاتی و بانک مرکزی بررسی کنید.

سوالات متداول