اقاله قرارداد ؛ نکات و آثار اقاله

اقاله قرارداد ؛ نکات و آثار اقاله

آذر 7, 1399
  /  
منتشر شده در قرارداد
،
مقالات
،
مشاوره حقوقی با وکیل

وقتی صحبت از انعقاد قرارداد در قانون به میان می‌آید، راه‌هایی نیز برای بر هم زدن آن پیش‌بینی می‌شود تا در صورت نیاز طرفین در شرایط خاصی از آن استفاده کنند؛ در این مطلب شما را با یکی از این راه‌ها که اقاله قرارداد نام دارد، آشنا خواهیم کرد.

تعریف اقاله (تفاسخ)

در اصطلاح لغوی این واژه به معنای نادیده گرفتن امری یا مسامحه در مورد موضوعی است؛ امّا از منظر حقوقی اقاله نوعی عقد به شمار می‌رود که موضوع آن از بین رفتن تمام یا قسمتی از قراردادی دیگر است که باید حتما با رضایت هر دو طرف انجام شود.

در قانون مدنی تعریف واضحی برای اقاله قرارداد بیان نشده اما در مواد ۲۸۳ تا ۲۸۸ به آن پرداخته شده است و تصریح شده که پس از معامله طرفین می‌توانند با رضایت هر دو طرف آن را بر هم بزنند یعنی آن را اقاله یا تفاسخ کنند. از این جهت به آن تفاسخ نیز می‌گویند که رضایت طرفین در انجام آن شرط اصلی است.

محدوده اعمال اقاله

باید بدانید که اقاله قرارداد فقط در مورد عقود لازم انجام شدنی است؛ همان‌طور که می‌دانید در عقود لازم هیچ‌یک از دو طرف نمی‌تواند آن را به دلخواه بر هم بزند. در مورد تفاسخ یا اقاله در مورد عقود جایز باید گفت با توجه به اینکه در این نوع از قراردادها طرفین می‌توانند هر زمان آن را بر هم بزنند و در این حالت تفاسخ کاربردی نخواهد داشت.

محدوده اعمال اقاله با در نظر گرفتن اندازه‌ای که به تعهدات مندرج در قرارداد عمل شده، تفاوت خواهد کرد؛ وقتی که قرارداد هنوز به مرحله اجرا نرسیده است، اقاله باعث می‌شود که به صورت کامل قرارداد منتفی شود.

امّا زمانی که تعهدات قرارداد به مرحله اجرا رسیده باشد، اقاله قرارداد زمانی تکمیل می‌شود که آثار عقد قبلی کاملا برطرف شود، مثلا در قرارداد خرید و فروش خانه‌ای که مبلغ آن پرداخت شده و ملک نیز به خریدار تحویل داده شده است، باید مبلغ به خریدار و ملک به فروشنده بازگردانده شود.

منافع و نماآت

منظور از منفعت ثمره و استفاده‌ای است که از عین مال عاید شخصی می‌شود به طور مثال استفاده از ملک برای سکونت منفعتی مشروع است که از اصل مال یعنی خانه می‌توان برد یا میوه‌ای که از درخت می‌روید. بر اساس ماده ۲۸۷ قانون مدنی، نماآت و منافع منفصلی (منافعی که از عین مال جدا شده یا قابل جدا شدن دارد مثل میوه ی درخت بعد از کندن از درخت) که از زمان عقد قرارداد تا زمان اقاله ایجاد می‌شوند متعلق به خریداری است که به موجب قرارداد اولیه مالک شده است، امّا منافع و نماآت متصل (منافعی که بر ارزش اقتصادی اصل مال افزوده ولی در عالم خارج جدایی (تفکیک) آن قابل تصور نیست مثل افزایش وزن گوسفند) به مال مورد متعلق به فروشنده اولیه یا همان کسی است که بر اساس اقاله قرارداد مالک شده است.

به عنوان مثال اگر شخصی ملکی را به مبلغ ۳۰۰ میلیون خریده و در هنگام اقاله ارزش آن ۵۰۰ میلیون شده است، نمی‌تواند مبلغی بیش از آنچه پرداخت کرده را پس بگیرد، چرا که قیمت ملک جزء منافع متصل محسوب می‌شود.

یا در مثالی دیگر اگر دامی مورد معامله بوده و پس از مدتی معامله تفاسخ شود، فروشنده نمی‌تواند ادعا کند که در فاصله بین عقد و اقاله، خریدار شیر دام را استفاده کرده است و باید بهایش را بپردازد، زیرا این موضوع جزء منافع منفصل شمرده شده و به خریدار تعلق دارد.

آثار اقاله قرارداد

باید بدانید که آثار اقاله قرارداد نسبت به آینده محسوب می‌شود، به این معنا که رابطه بین طرفین پیش از اقاله به سبب آن از بین نمی‌رود و در واقع اقاله فقط اثر اجرایی قرارداد در آینده را منتفی خواهد کرد. به عنوان مثال وقتی قرارداد اجاره‌ای برای مدت پنج سال منعقد شده و پس از دو سال اقاله می‌شود، اثر اقاله تنها سه سال باقی مانده را از بین می‌برد و موجب نخواهد شد که قرارداد در دو سال اول باطل باشد.

حتما بخوانید:وکیل تنظیم قرارداد

عناصر عقد اقاله

برای اجرای اقاله قرارداد یا به عبارتی منعقد شدن عقد اقاله، طبق قانون باید عناصری وجود داشته باشد که در ادامه آنها را خواهید خواند:

  • وجود عقد اولیه: همان‌طور که می‌دانید اقاله، عقد دوم به شمار می‌آید که برای بر هم زدن قراردادی که از پیش منعقد شده، به کار می‌رود؛ بنابراین اولین عنصر مهم برای ایجاد اقاله وجود عقدی اولیه است.
  • عقد لازم: پیش از این اشاره شده که اقاله قرارداد یا تفاسخ برای عقود لازم کاربرد دارد، پس قرارداد اولیه باید حتما جزو عقود لازم باشد یا حداقل از یک طرف لازم به شمار بیاید.
  • رضایت: عنصر مهم دیگر در این عقد، وجود رضایت هر دو طرف قرارداد است که بدون آن ایجاد تفاسخ ممکن نیست.

شرایط صحت اقاله

مانند هر قراداد دیگری از نظر قانون برای درستی اقاله نیز شرایطی وجود دارد:

  1. اولین شرط برای درستی اقاله قرارداد، رضایت طرفین است.
  2. هر دو طرف باید اهلیت داشته باشند، یعنی از نظر عقلی سالم بوده و به سن قانونی رسیده باشند.
  3. موضوع اقاله باید معیّن و مشخص باشد.

تفاوت اقاله با فسخ

در فسخ تنها یکی از طرفین که به سبب شرایط خاص این حق را پیدا کرده می‌تواند بدون رضایت طرف مقابل عقد را بر هم بزند ولی در اقاله رضایت طرفین شرط اصلی است. حق فسخ اصولا نیازمند دلیل و سبب قانونی یا قراردادی است، در حالی که اقاله به محض رضایت طرفین ایجاد شده و نیازی به دلیل قانونی ندارد.

اقاله قرارداد را می‌شود با توافق طرفین، در قالب سندی رسمی یا عادی و حتی بدون نیاز به اینکه سندی تنظیم شود و صرفا از طریق عملی که دال بر اقاله باشد نیز اجرا کرد ولی فسخ نیازمند حکم دادگاه است؛ و در نهایت اقاله جزو عقود است ولی فسخ از ایقاعات محسوب می‌شود.

جمع‌بندی

تا اینجا به بررسی اقاله قرارداد پرداختیم و نکات مهم آن را مطرح کردیم و با شرایط آن آشنا شدید. برای راهنمایی و کمک بیشتر می‌توانید با پلتفرم حقوقی ترازو تماس بگیرید.

۵/۵ - (۳ امتیاز)

دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

پشتیبانی