نوشتن وصیت نامه دستی و محضری

نوشتن وصیت نامه دستی و محضری

مهر 27, 1399
  /  
منتشر شده در ارث
،
مقالات
،

گاهی ممکن است برای شما سوال پیش بیاید که نحوه‌­­ی تنظیم یا نوشتن وصیت­‌ نامه چه اهمیتی دارد و چرا باید با این موضوع آشنایی داشته باشیم. رعایت شفافیت در نوشتن وصیت نامه به حدی اهمیت دارد که تاکید زیادی بر این موضوع در دین مبین اسلام و قوانین حقوقی شده است. در این مطلب به بررسی انواع وصیت نامه و تنظیم آن بصورت محضری و دفاتر اسناد رسمی، هزینه وصیت نامه محضری و قواعد نوشتن وصیت نامه می پردازیم.

الزام به نوشتن وصیت نامه از آن جهت است که هیچ ابهامی در اموال متوفی برای ورثه باقی نماند و موصی اطمینان پیدا کند که بعد از مرگ او دِینش ادا خواهد شد. ممکن است موصی رازهایی داشته باشد که نتواند در زمان حیات آن را بازگو کند. بیان این مسائل موجب می‌­شود تا بار مسئولیت متوفی کم شود.

وصیت نامه چیست؟

در لغت، وصیت به معنای اندرز و نصیحت است و در علم حقوق، وصیت به عملی گفته می­‌شود که شخص به موجب آن، عین مال و یا منافع آن را بعد از وفات خود به دیگران واگذار و یا توصیه کند، به طوری که تصرف آن افراد در اموال متوفی بعد از مرگش، مجاز باشد. وصیت‌نامه سندی است قانونی که به موجب آن موصی (وصیت‌کننده) افرادی را مسئول اموال یا دارایی‌های خویش پس از مرگ می‌کند و تقسیم ارث یا ترکه با استناد به وصیت نامه شخص صورت می‌گیرد.

وصی کیست؟

وصی در لفظ به معنای کسی است که وصیت‌­کننده او را مامور اجرای وصیت خود کند. در اصطلاح حقوقی، وصی به کسی اطلاق می‌­شود که بنابر وصیت موصی (وصیت­‌کننده)، می‌­تواند در اموال او دخل و تصرف کند. باید دقت داشته باشید که وصی باید دارای شرایطی باشد و هر شخصی را نمی‌­توان به عنوان وصی انتخاب کرد.

شرایط وصی

 از آنجا که وصی به نمایندگی از موصی در اموال او تصرف می­‌کند و اعمال حقوقی را انجام می‌­دهد، بنابراین باید عاقل، دارای اختیار، رشید و بالغ باشد. بنابراین فرد دیوانه، صغیر و سفیه را نمی‌­توان وصی قرار داد.

وصایت چیست؟

معنی لغوی وصایت در فرهنگ لغت، تحت عنوان پند و اندرز آمده و نوعی از وصیت عهدی است. در ماده ۱۱۸۸ قانون مدنی، وصایت این گونه تعریف شده که هریک از پدر و جد پدری بعد از وفات دیگری می تواند برای اولاد خود که تحت ولایت او هستند، وصی معین کند تا بعد از فوت خود در نگاهداری و تربیت آنها مواظبت کرده و اموال آنها را اداره نمایند.

نحوه نوشتن وصیت نامه

وصیت‌­نامه نویسی یکی از رسوم و فرهنگ‌های دیرینه­‌ مسلمانان است که در اسلام به آن تاکید زیادی شده. حتی در قرآن کریم سفارش شده که «چون مرگ یکی از شما فرا رسد، اگر دارای متاع دنیاست، برای پدر و مادر و خویشان به چیزی شایسته عقل و قدر متعارف وصیت کند. این کار سزاوار مقام پرهیزگاران است.»

 

اعتبار وصیت 

اعتبار وصیت‌­ نامه به نحوه­‌ تنظیم آن مربوط است. به طور کلی چند نوع وصیت در دادگاه قابل قبول است: وصیت‌­ نامه دستی یا خودنوشت، وصیت ‌­نامه محضری و وصیت­ نامه سری.

هر سندی که خارج از این سه شکل باشد، به عنوان وصیت ‌­نامه پذیرفته نمی‌­شود. بهتر است وصیت ­‌نامه کتبی باشد تا بتوان به آن استناد کرد. وصیت­ نامه شفاهی، نسبت به نوع کتبی آن از اعتبار کمتری برخوردار است. از انواع وصیت ­‌نامه‌های کتبی نیز اعتبار وصیت‌­ نامه محضری نسبت به انواع دیگر، دارای اعتبار بیشتری است.

چند نوع وصیت نامه داریم؟

وصیت نامه را از چند جهت می­‌توان مورد بررسی قرار داد و تقسیم‌بندی کرد. یکی از رایج‌ترین تقسیم‌بندی‌­ها، تقسیم آن به وصیت­‌نامه کتبی (و اقسام آن مانند خودنوشت، سری و محضری) و شفاهی است. اما اصلی‌ترین تقسیم‌بندی مربوط به ماهیت آن است.

بر اساس ماهیت حقوقی، انواع وصیت‌­نامه به دو دسته‌­ تملیکی و عهدی تقسیم‌بندی می‌­شوند. طبق ماده ۸۲۶ قانون مدنی، منظور از وصیت‌نامه تملیکی این است که کسی عین یا منفعتی از مال خود را برای زمان بعد از فوتش، به دیگری به طور مجانی تملیک کند.

وصیت عهدی عبارت است از مامور کردن یک یا چند نفر برای انجام امر یا اموری. بنابر این تعریف، مشخص می‌­شود که وصیت صرفا شامل انتقال مال به شخص دیگر پس از فوت نیست، بلکه ممکن است موصی یک تعهد برای وصی خود به جای گذاشته باشد و در اینجاست که مفهوم وصایت اهمیت پیدا می­‌کند.

انواع وصیت نامه

همانطور که پیش‌تر اشاره کردیم، وصیت‌­نامه ممکن است به جز تقسیم‌بندی، از لحاظ ماهیت، از جهات دیگری همچون نوع مکتوب شدن و نحوه­‌ تنظیم نیز تقسیم‌بندی شود. نحوه‌­ تنظیم و شرایط هر یک از این وصیت‌‌نامه‌ها با دیگری متفاوت است که در ادامه به آنها اشاره می‌کنیم:

  • وصیت ‌­نامه عادی

وصیت‌­نامه عادی یا شفاهی به وصیتی می­‌گویند که در شرایط اضطراری مثل جنگ، سیل، زلزله و … تنظیم شود. در این نوع وصیت­‌نامه باید توجه داشت که حضور دو شاهد الزامی است.

  • وصیت ‌­نامه شرعی

برای تنظیم یا نوشتن وصیت نامه شرعی، باید به یک عالم دینی و آشنا با مسائل وصیت مراجعه کرد. در نوشتن وصیت نامه‌های شرعی، پس از مکتوب کردن مشخصات کامل، باید نام و مشخصات وصی، قیم، ناظر، همسر یا همسران، نحوه‌ کفن و دفن و مراسمات، میزان بدهی­‌ها، دیون، اموال و دارایی­‌ها، واجبات مالی و غیرمالی بیان شود و در آخر، وصیت نامه به مهر و امضای موصی برسد.

  • وصیت ‌­نامه قانونی

نحوه‌ی تنظیم وصیت قانونی، مشابه با وصیت شرعی است.

  • وصیت ‌­نامه محضری

وصیت ­نامه محضری و رسمی، هر دو به یک معنا هستند که شرایط تنظیم آن در ادامه بیان می‌شود.

نحوه­‌ تنظیم وصیت ­‌نامه در دفاتر اسناد رسمی

وصیت­‌نامه رسمی یا محضری در دفتر اسناد رسمی نوشته می­‌شود و از لحاظ قانونی به راحتی قابل اثبات است. به این صورت که مفاد آن در سند مالکیت قید شده و خلاصه­‌ا­ی از آن به دفتر املاک فرستاده می‌شود. این خلاصه، تنها زمانی در دفتر املاک ثبت می‌­شود که موصی فوت کرده باشد و این موضوع احراز شده باشد که اختلافی در کار نیست.

طبق ماده ۲۷۷ قانون امور حسبی، نحوه‌­ تنظیم وصیت­‌نامه رسمی یا محضری و اعتبار آن، مانند اسناد تنظیم‌شده در دفتر اسناد رسمی است و مانند سایر اسناد رسمی تنظیم می‌­شود. در تنظیم این وصیت­‌نامه، متقاضی علاوه بر ارائه‌­ مدارک هویتی، باید مدارک مربوط به مالکیت مالی که قصد تملیک آن را دارد نیز ارائه دهد.

مراحل نوشتن وصیت نامه­ قانونی چیست؟

برای نوشتن وصیت نامه‌­ قانونی، مراحلی را باید در نظر گرفت. اول این که متقاضی باید مدارک هویتی و مالکیت مالی خود را ارائه کند. در صورتی که وصیت غیرمنقول، مالی باشد، اخذ استعلام از اداره ثبت محل وقوع مال ضرورت دارد.

به تعداد متعاملین و یک نسخه­‌ اضافی برای بایگانی، سند تنظیم می‌­شود و فرد ذی­‌نفع می‌تواند از آن رونوشت تهیه کند.

اگر موصی (وصیت­‌کننده) بی‌سواد باشد، باید آنچه که مدنظرش است را به سر­دفتر اسناد رسمی بگوید و مسئول مربوطه آن را در دفتر بزرگ خود بنویسد. پس از آن، دو شاهد باید آن را امضا کنند. بعد از شماره خوردن، یک سند رسمی به موصی داده می شود و دو نسخه از آن در دفتر اساد رسمی به امانت گذاشته می­‌شود.­

هزینه وصیت نامه محضری

طبق ماده ۱۲۷۸ قانون مدنی، تمام اسنادی که در اداره ثبت اسناد و املاک و یا دفاتر اسناد رسمی تنظیم شده باشند، اسناد رسمی محسوب می­‌شوند و هزینه‌­ آنها نیز همانند دیگر اسناد رسمی محاسبه می­‌شود.

یکی از مهم­ترین بخش‌­های تنظیم وصیت­‌نامه محضری، بخش مربوط به هزینه­‌ها است. طبق تعرفه حق‌­التحریر دفاتر اسناد رسمی، هزینه‌­ی تنظیم وصیت‌­نامه در سال ۱۳۹۹ مبلغ ۱.۵۰۰.۰۰۰ ریال است.

اثر رد یا قبول وصیت ‌­نامه توسط وراث چیست؟

 جالب است بدانید که موصی تنها نسبت به یک سوم اموال خود دارای اختیار است و مابقی آن، حق ورثه است. تا زمانی که موصی زنده است، می­‌تواند هر میزان از اموالش را به دیگران ببخشد، اما اگر تا زمانی که زنده است تکلیف اموالش را مشخص نکرده باشد، نمی تواند تصمیمی در مورد دو سوم مابقی آن داشته باشد.

در صورتی که موصی بخواهد بیش از یک سوم اموال خود را وصیت کند، نیاز به رضایت وراث دارد. در صورت عدم رضایت وراث، موصی نمی‌­تواند آنها را وادار به این کار کند.

درست است که تنظیم وصیت ‌­نامه امری اختیاری است و هیچ­کس را نمی‌­توان وادار به این کار کرد؛ اما اگر شخصی اصرار بر نوشتن وصیت نامه داشت، باید قوانین آن را نیز رعایت کند.

شرایط ابطال وصیت نامه

گاهی وصیت نامه‌ای که توسط متوفی نوشته می‌شود و در زمان حیاتش تنظیم شده، دارای اشکالات و ایراداتی است که در نهایت به ضرر وراث می‌شود. در این گونه مواقع، دادخواستی را تحت عنوان ابطال وصیت‌نامه تنظیم می‌کنند. در واقع وصیت‌نامه باید صحیح و روشن باشد تا بتوانند به آن استناد کنند.

در چند مورد می‌توان وصیت نامه را ابطال کرد؟

  • وصیت‌نامه‌ کسی که در اثر خودکشی فوت کرده؛
  • وصیت نامه کسی که در مورد اموال دولتی یا اموالی که به او مربوط و متعلق نیست، وصیت کرده باشد؛
  • وصیت‌نامه‌ کسی که متوفی در زمان نوشتن آن، فاقد اهلیت بوده است؛
  • در صورتی که متوفی در وصیت نامه خود یک یا چند نفر از وراث را از ارث محروم کرده باشد؛
  • در صورتی که متوفی دو وصیت نامه متفاوت با هم نوشته باشد؛
  • اگر با دلایل روشنی ثابت شود که متوفی از وصیت خود رجوع  کرده و برگشت نموده است، این موضوع نیز باعث می‌شود که وصیتنامه باطل محسوب شود.

شاهد در وصیت نامه

هرگاه وصیت نامه به صورت عادی تنظیم شود، هر کدام از ورثه می‌توانند انتساب وصیت ‌نامه به خود را مورد تردید قرار دهند. یعنی ادعا کنند این وصیتنامه و امضای آن، متعلق به موروث ایشان نیست. در این صورت، شخصی که وصیت نامه به نفع او تنظیم شده باید اثبات کند که این وصیت نامه توسط موصی تنظیم و امضا شده است. اگر فردی یک وصیت نامه عادی تنظیم کرده و برای وصیت خودش وکیلی تعیین کرده باشد و شهود آن را امضا کرده باشند، بعد از فوت آن شخص و در زمان انحصار وراثت، (حتی اگر مدت زمانی از آن گذشته باشد)، می‌توان آن وصیت نامه را به دادگاه ارائه کرده و طبق آن، اموال متوفی را تقسیم کرد. اگر وصیت نامه‌ دارای تاریخ و امضای موصی باشد و شهود هم به صحت آن شهادت داده باشند، ولی به خط خود موصی نباشد، با توجه به شواهد موجود، این وصیت نامه از اعتبار برخوردار است.

سخن پایانی

در این نوشته سعی کردیم در مورد اهمیت نوشتن وصیت نامه و نحوه­ تنظیم وصیت­ نامه در دفاتر اسناد رسمی، هزینه آن و ارزش وصیت نامه غیرمحضری صحبت کنیم و اطلاعات مفیدی را در اختیار شما عزیزان قرار دهیم. بدون شک مسائل حقوقی مربوط به وصیت بسیار گسترده است و فرعیات و تبصره­‌های بسیار زیادی را در بر می‌­گیرد. در صورتی که با وجود مطالعه ی این مطلب همچنان پرسش­‌ها و علامت­‌های سوالی در ذهن شما مانده، می توانید با مشاوران حقوقی ترازو در ارتباط باشید.

سوالات متداول

۱. چگونه و با چه مدارکی وصیت نامه را محضری کنیم؟

کافیست با مدارک هویتی و درصورتیکه مالی را وصیت کردیم با داشتن مدارک مالکیت اموال، به دفترخانه رجوع کنیم.

۲. وصیت نامه محضری چقدر اعتبار دارد؟

وصیت نامه محضری یک سند لازم‌الاجرا است و نیازی به مراحل اثباتی ندارد.

۳. آیا وصیت نامه شفاهی معتبر است؟

وصیت نامه شفاهی نسبت به وصیت نامه کتبی اعتبار کمتری دارد. البته در شرایطی قابل استناد است که می توانید به مطلب انواع وصیت نامه مراجعه کنید.

۴. آیا شخص می تواند تمام اموالش را وصیت کند؟

وصیت‌ متوفی می‌تواند حداکثر تا یک سوم از اموال او باشد.

۴.۴/۵ - (۴۱ امتیاز)

دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

۵۴ دیدگاه ثبت شده
احمدی دی 2, 1400
پاسخ

با عرض سلام و تشکر، شخصی مایل است بجای وصیتنامه رسمی، بصورت سری وصیت کند. آیا می تواند در دو نسخه یکسان تنظیم کند و هر دو در محضر مهر و موم شود، سپس یک نسخه در محضر بماند و یک نسخه نزد خودش؟

پاسخ

با سلام
در وصیت سری وصیت نامه در نزد اداره ثبت یا دفتر میماند و نسخه دوم دیگر وصیت سری نبوده و وصیت خودنوشت خواهد بود.

صبا فروردین 29, 1401
پاسخ

باسلام. خسته نباشید. برادرو خواهران من بعد فوت پدرم اموال پدرم رو بین خودشون تقسیم کردند و من که صغیرم بودم و مادرم رو به حال خود رها کردند. با سهم الارث خود به زندگی ادامه دادیم و بزرگ شدم و سر کار رفتم تا اینکه من ازدواج کردم. طی مدت شاغلیتم تمامی وسایل محل زندگی مادرم رو خودم فراهم کردم آیا نیاز به وصیت نامه در این مورد یا سند رسمی می باشد که بعدا نیازی به اثبات نباشد یا فاکتورهای خرید کفایت می کند. ممنون

کارشناس حقوقی ترازو فروردین 29, 1401
پاسخ

سلام و وقت بخیر صبای عزیز
وسایلی که خریداری کردین متعلق به خودتونه و صرف استفاده از وسایل توسط مادر در منزل مشترک دلیل بر مالکیت مادر نیست.
موفق باشید.

سعید آذر 30, 1400
پاسخ

سلام،مادرربنده در زمان حیات اموالشان به پدرم و خواهرم با دست نوشته داده است،و پدرم در زمان حیات مادرم ملک و اجاره هم داده یعنی واگذار شده است و پس از چندماه متدرم فوت کرده است و الان خانم بنده جهت مهریه اموال و توقیف کرده و مدعی است سهم الارث بنده برای اوست،ایا دست نوشته در زمان حیات سندیت ندارد،هرکسی صاحب مال در زمان حیات خودمختار است هرکاری بکند

پاسخ

با سلام
بله این دست نوشته معتبر است اما نیاز به تنفیذ در دادگاه دارد و تا زمانی که حکم بر صحت آن صادر نشود بر اساس سند رسمی توسط همسر شما قابل توقیف خواهد بود.
باتوجه به پیچیدگی موضوع جهت راهمایی بیشتر توصیه میکنیم از مشاوره انلاین ما از طریق لینک زیر استفاده نمایید.
https://etarazoo.com/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A2%D9%86%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%86/

رضا آبان 30, 1400
پاسخ

با سلام ایا فردی می تواند وصیت کند اموالش فقط بین فرزندان و همسرش تقسیم شود و در صورت زنده بودن مادرش، وی چیزی به ارث نبرد؟

پاسخ

سلام رضای عزیز
هر فرد تا زمانی که زنده است میتونه اموالش رو به هر کس که تمایل داره ببخشه ولی برای بعد از مرگ تنها یک سوم اموالش رو میتونه وصیت کنه تا به هر کس که دوست داره برسه
پس نمیتونه مادرش رو از میراثش محروم کنه
موفق باشید

میلاد آبان 25, 1400
پاسخ

سلام من میخواستم وقیت کنم که اپارتمانم بعد مرگم‌ به اسم همسرم باشه چه جوری باید وصیت کنم

پاسخ

سلام میلاد عزیز
شما میتونید فقط یک سوم اموالتون رو وصیت کنید
البته میتونید آپارتمانتون رو به نام همسرتون بکنید در حال حاضرو با صلح عمری منافعش رو تا پایان عمرتون در اختیار بگیرید
در صورت تمایل میتونید با وکلای ما از طریق این لینک مشورت کنید تا دقیق تر راهنمایی بشید
مشاوره حقوقی آنلاین پلتفرم حقوقی ترازو

Parya آبان 17, 1400
پاسخ

سلام ببخشید قبل فوت پدرم پدرم یه وصیت نوشت که خونه و باغ بین دخترا و پسرا تقسیم بشه و زمین های کشاورزی فقط فقط بین پسرا یه وصیت دستی نوشته با امضاء و اثر انگشت با مهر شورای روستامون آیا من می تونم قانونی کاری انجام بدم که دادگاهی بشه زمینارو بین دخترا هم تقسیم کنند ؟ یا چاره ای نداره

کارشناس حقوقی آبان 23, 1400
پاسخ

پریای عزیز سلام.
هر فرد تنها می‌تواند درمورد یک سوم اموال خود وصیت انجام بده و بقیه اموال طبق قانون بین فرزندان تقسیم خواهد شد. درمورد زمین مورد نظر تنها یک سوم بطور کامل به فرزندان پسر تعلق خواهد گرفت و دو سوم بقیه به نسبت دو به یک بین دختران و پسران تقسیم خواهد شد. پیشنهاد ما به شما این هست که از یک وکیل یا مشاور حقوقی جهت پیش بردن انحصار وراثت استفاده نمایید.

رزارین آبان 5, 1400
پاسخ

سلام ممنون ازراهنمایی های خوبتون.ای کاش درموردپولهاوچکهایی که پدردمادردرقبال بدهی اشون میدن وبعدازمرگشون ورثه قبول به پرداخت نمی کنندهم توضیح میدادید.باتشکر

کارشناس حقوقی ترازو بهمن 20, 1400
پاسخ

سلام و وقت بخیر
اگر فری بدهی داشته باشه و فوت کنه ابتدا باید بدهی های وی از ماترک( اموال به جامانده از متوفی پس از وفات) پرداخت بشه و سپس اموال وی بین ورثه تقسیم بشه. اگر اموال متوفی برای پرداخت بدهی هاش کافی نباشه ورثه هیچ تکلیف قانونی برای پرداخت بدهی ندارن.
موفق باشید

احمد آبان 1, 1400
پاسخ

سلام خسته نباشید،
سوالم این هست که اگر بخواهم طی یک وصیت نامه رسمی تمام اموالم پس از مرگ به همسرم برسد لازم هست از پدر و مادر و خواهر و برادرم رضایت بگیرم؟

با تشکر فراوان

پاسخ

سلام احمد عزیز
وصیت در مورد بیش از یک سوم اموال نیاز به اجازه ورثه داره و برای اینکه اینکار صورت بگیره باید از اونها بصورت رسمی اجازه بگیرید
موفق باشید

علی حیدری مهر 5, 1400
پاسخ

سلام،وقت بخیر.اگر موصی بخواد یک سوم از اموالش که میتونه اون رو به کسی ببخشه، بعد از فوت او به یکی از وراث تعلق بگیره،باید چطور در وصیت نامه ذکر بشه؟

کارشناس حقوقی ترازو مهر 12, 1400
پاسخ

سلام دوست عزیز
ذکر همین جمله که «یک سوم اموال به شخص مورد نظر منتقل بشه » در وصیت نامه کفایت میکنه و فرد مورد وصیت باید با مشخصات کامل معرفی بشه در وصیت نامه. توصیه ما به شما این هست که وصیت نامه‌تون رو بطور رسمی در دفتر اسناد رسمی ثبت کنید.

رضا خرداد 6, 1400
پاسخ

سلام و وقت بخیر
در مقاله ذکر شده که برای تنظیم وصیت رسمی برای فرد بی سواد امضا دو نفر شاهد احتیاج هستش
میخواستم بدونم‌این بر اساس چه ماده ای از قانون هست که بشه بهش استناد کرد؟
واینکه ایا وصیت رسمی فرد بی سواد که در دفتر خانه تنظیم‌ شده ولی بدون امضا ۲ شاهد هستش باطل هست؟

کارشناس حقوقی ترازو خرداد 15, 1400
پاسخ

سلام رضای عزیز
الزاما نیازی به امضای دو شاهد نیست. این موضوع صرفا برای استحکام اثبات صحت قرارداد ذکر شده. در قراردادهای رسمی نیز شاهد میتواند امضا کند اما الزامی نیست.

ابوالفضل فروردین 3, 1400
پاسخ

سلام یه سوال داشتم وصیت نامه دستی ارزش قانونی داره؟ در صورتی که وصیت نامه رسمی هم داشته باشیم؟

Mostafa Abdollahi فروردین 3, 1400
پاسخ

سلام ابوالفصل عزیز. هر دو سند رو میشه از لحاظ قانونی بهشون استناد کرد و فرقی نمیکنه. بنابراین باید به تاریخ وصیت‌نامه توجه کرد. هر کدوم موخر باشه، اون سند قابل استناده.