پروژههای عمرانی و پیمانکاری به دلیل ماهیت پیچیده و بلندمدت خود، همواره آبستن اختلاف میان کارفرما و پیمانکار هستند. در این میان، «فسخ قرارداد» بهعنوان یکی از حساسترین ابزارهای حقوقی، اگر بدون رعایت تشریفات قانونی و شرایط مندرج در قرارداد اعمال شود، میتواند تبعات سنگینی برای طرفین به همراه داشته باشد. در این مقاله از بلاگ پلتفرم حقوقی ترازو، ضمن واکاوی ابعاد قانونی فسخ قرارداد پیمانکاری، به بررسی راهکارهای حقوقی برای کارفرما و پیمانکار میپردازیم.
فسخ قرارداد پیمانکاری چیست؟
فسخ قرارداد پیمانکاری به برهم زدن این قرارداد توسط کارفرما یا پیمانکار، پیش از انجام تعهدات گفته میشود. شرایط فسخ قرارداد پیمانکاری معمولا در این قرارداد ذکر شده و بر اساس آن عمل میشود. این شرایط مطابق با مقررهای تحت عنوان «شرایط عمومی پیمان» است که در ادامه، درباره آن بیشتر توضیح داده خواهد شد.
برای فسخ قرارداد پیمانکاری، کارفرما یا پیمانکار اظهارنامهای برای طرف مقابل ارسال میکند. در این اظهارنامه فسخ قرارداد اعلام میشود. اگر در این مورد خاص سوالاتی دارید، میتوانید در هر ساعتی از شبانهروز به رایگان سوالات خود را از هوش مصنوعی ترازو بپرسید.
تفاوت فسخ، خاتمه و تعلیق چیست؟
تفاوت فسخ و خاتمه قرارداد نکته مهمی است که باید به آن توجه کرد. فسخ همانطور که اشاره شد، به برهم زدن قرارداد از سوی کارفرما یا پیمانکار گفته میشود. در مقابل، خاتمه قرارداد مربوط به زمانی است که طرفین تعهدات خود را به طور کامل انجام دادهاند.
تعلیق قرارداد پیمانکاری نیز به وضعیتی گفته میشود که طبق شرایط عمومی پیمان پیشبینی شده است. بر این اساس، کارفرما میتواند اجرای کار را برای یک مرتبه تا حداکثر ۳ ماه معلق کند. این تصمیم باید به پیمانکار اطلاع داده شود. در مدت تعلیق نیز پیمانکار باید از تمام کارهای انجام شده، مصالح و تجهیزات پای کار، تاسیسات و ساختمانهای موقت به طور شایسته، محافظت کند.
بهترین روش برای عقد قرارداد پیمانکاری
قرارداد پیمانکاری باید دقیق و مطابق با اصول حرفهای تنظیم و منعقد شود. در تنظیم و نگارش این قرارداد باید نکاتی در نظر گرفته شوند که مهمترین آنها عبارت است از:
۱- استفاده از عنوانی جامع برای قرارداد
۲- ذکر مشخصات دقیق طرفین قرارداد
۳- بررسی ممنوعالمعامله نبودن طرفین قرارداد
۴- شرح کامل موضوع قرارداد در بخش مربوط به شرح کار آن
۵- تعیین دقیق مبلغ قرارداد و شرایط پیشپرداخت و پرداخت آن
۶- ذکر تاریخ دقیق شروع و خاتمه قرارداد
۷- پیشبینی موارد فسخ قرارداد طبق شرایط عمومی پیمان
۸- در نظر گرفتن شرایط تعلیق قرارداد در صورت لزوم
۹- تعیین ضمانت اجراهایی برای جبران خسارات احتمالی
۱۰- مشخص کردن مرجع نظارتی برای قرارداد
۱۱- امضای قرارداد توسط شخصی که طبق اساسنامه و آخرین تغییرات مدیریتی شرکت، حق امضا دارد (زمانی که شخص حقوقی یکی از طرفین این قرارداد باشد)
تنظیم یک قرارداد پیمانکاری جامع جزو اموری است که به تجربه و دانش حقوقی بالا نیاز دارد. به همین دلیل، بهتر است پیش از امضای قراردادهایی از این دست، با یک وکیل باتجربه مشورت کنید. امکان مشاوره با وکلای ترازو به شکل تلفنی یا آنلاین تنها با فشار دکمه شروع مشاوره برای شما ممکن شده است.
جواب حقوقیات رو همین الان بگیر
ترازو سریعترین راه برای رسیدن به پاسخهای حقوقی قابل اعتماد است
موارد فسخ از سوی کارفرما بدون نیاز به رعایت تشریفات قضایی
- تاخیر در تحویل گرفتن کارگاه برای شروع عملیات موضوع قرارداد
- تاخیر در ارائه برنامه زمانی تفصیلی به مدت بیش از نصف مهلت تعیین شده برای تسلیم آن
- تاخیر در تجهیز کارگاه برای شروع عملیات موضوع قرارداد پیمانکاری، بیش از نصف مدت تعیین شده در موافقتنامه به این شرط که کارفرما قسمتی از پیشپرداخت را که باید بعد از تحویل کارگاه پرداخت کند، پرداخت کرده باشد.
- تاخیر در شروع عملیات موضوع قرارداد برای بیش از یکدهم مدت اولیه قرارداد یا ۲ ماه، هر کدام که کمتر باشد.
- تاخیر در اتمام هر یک از کارهای پیشبینی شده در برنامه تفصیلی برای بیش از نصف مدت تعیین شده جهت انجام آن کار با توجه به ماده ۳۰ شرایط عمومی پیمان
- تاخیر در اتمام کار برای بیش از یکچهارم مدت زمان پیشبینی شده در قرارداد پیمانکاری با در نظر گرفتن ماده ۳۰ شرایط عمومی پیمان
- عدم شروع کار پس از رفع وضعیت قهری یا شرایط غیرمترقبه (مانند شیوع بیماریهای واگیردار، زلزله و سیل) و ابلاغ شروع کار از سوی کارفرما
- بدون سرپرست گذاشتن کارگاه یا تعطیل کردن کار بدون اجازه کارفرما برای بیش از ۱۵ روز
- عدم انجام دستور مهندس مشاور برای اصلاح ایرادات فنی در مدت زمان مقرر
- انحلال یا ورشکستگی شرکت پیمانکار یا توقیف ماشینآلات و اموال پیمانکار از سوی محاکم قضایی
- تاخیر بیش از یک ماه در پرداخت دستمزد کارگران، طی مراحل ذکر شده در بند و ماده ۱۷ شرایط عمومی پیمان و تکرار تاخیر در پرداخت دستمزد کارگران به مدت بیش از یک ماه
- هرگاه ثابت شود که پیمانکار برای تحصیل پیمان (انعقاد قرارداد پیمانکاری) یا اجرای آن به عوامل کارفرما حقالعمل، پاداش یا هدایایی داده یا آنها را در منافع خود سهیم کرده است.
- واگذاری پیمان (اجرای قرارداد پیمانکاری) به شخص ثالث
موارد فسخ از سوی پیمانکار
شرایط فسخ قرارداد از سوی پیمانکار باید در قرارداد پیمانکاری ذکر شوند و کارفرما با آنها موافقت کرده باشد. معمولا پیمانکار در چنین شرایطی میتواند قرارداد را فسخ کند:
- عدم پرداخت پیشپرداخت یا اقساط حقالزحمه پیمانکار در مدت مقرر
- تأخیر کارفرما در ایفای تعهدات خود از جمله تحویل کارگاه و پرداخت مطالبات پیمانکار در زمان مقرر
- ایجاد تغییرات اساسی در پروژه مورد نظر بدون جلب موافقت پیمانکار
آثار مالی فسخ قرارداد پیمانکاری
در صورت فسخ قرارداد پیمانکاری باید طبق شرایط عمومی پیمان عمل شود. بر اساس این مقرره، پس از فسخ قرارداد:
۱- کارفرما وجه ضمانت انجام تعهدات و حسن انجام کار کسر شده را ضبط کرده و به حساب خزانه کل کشور واریز میکند.
۲- کارفرما تاسیسات و ساختمانهای موقت را که در کارگاه احداث شده و برای ادامه کار مورد نیاز است، در اختیار میگیرد. بهای آن را برابر ارزش مصالح و تجهیزات بازیافتی که با توافق دو طرف تعیین میشود به عنوان طلب پیمانکار در نظر گرفته میشود.
۳- کارفرما میتواند ماشینآلات، ابزار و وسایل متعلق به پیمانکار را که در کارگاه که موجود هستند و به تشخیص خود برای اتمام کار مورد نیاز میداند، برای مدتی (که برای جایگزین کردن آنها با ماشینآلات دیگر لازم است) در اختیار بگیرد. هزینه اجاره آنها را که با توافق دو طرف تعیین میشود، به حساب طلب پیمانکار منظور کند.
۴- کارفرما مصالح و تجهیزاتی که برای انجام تعهدات پیمانکار تهیه شده را به جای طلب پیمانکار برمیدارد. بهای این مصالح و تجهیزات بر اساس نرخ متعارف روز در تاریخ خرید که مورد توافق طرفین باشد، محاسبه خواهد شد.
۵- از تاریخ ابلاغ فسخ تا تاریخی که صورتبرداریها و ارزیابی طبق شرایط عمومی پیمان خاتمه مییابد، هزینههای مربوط به نگهداری و حفاظت از کارگاه به طور مساوی بر عهده کارفرما پیمانکار خواهد بود. البته، این مدت نباید از ۳ ماه بیشتر شود. در غیر این صورت، هزینههای مورد اشاره برای مدت زمان اضافی بر عهده کارفرما خواهند بود.
مرجع داوری و حل اختلاف در قرارداد پیمانکاری
اختلافات ناشی از قرارداد پیمانکاری دولتی معمولا در شورای عالی فنی سازمان برنامه و بودجه کشور مورد رسیدگی قرار میگیرند. اگر قرارداد پیمانکاری مربوط به طرحهای غیرعمرانی و خصوصی باشد نیز در دادگاه حقوقی به اختلافات ناشی از آن رسیدگی میشود.
مرجع حل اختلاف در قراردادهای پیمانکاری مهم در حوزههای صنعت نفت، برق، آب و فاضلاب و شهرداریها نیز مطابق با قوانین و مقررات هر حوزه تعیین میشود.
سخن پایانی
فسخ قرارداد پیمانکاری یکی از مسائل رایج در چنین قراردادهایی است. از آنجایی که فسخ این قراردادها به دقت نظر و دانش حقوقی بالایی نیاز دارد، بهتر است که شرایط آن ابتدا توسط یک وکیل باتجربه بررسی شود. وکلای مجرب پلتفرم حقوقی ترازو میتوانند به شما در این زمینه کمک کنند.
سوالات متداول
آیا فسخ بدون حکم دادگاه ممکن است؟
بله
خسارت فسخ چگونه محاسبه میشود؟
بر مبنای ضررهای وارد شده به کارفرما یا پیمانکار و هزینههایی که پرداخت کرده است.
تأخیر در انجام کار مجوز فسخ است؟
بله، تحت شرایطی که در این مقاله توضیح داده شد، تأخیر در انجام کار میتواند مجوز فسخ باشد.