شرایط رجوع از هبه؛ چگونه هدیه را پس بگیریم؟

شرایط رجوع از هبه؛ چگونه هدیه را پس بگیریم؟

تیر 26, 1402
  /  
منتشر شده در مقالات
،
قرارداد
،

شرایط و قوانین رجوع از هبه یکی از سوالاتی است که ممکن است برای بسیاری رخ دهد. عقد هبه یا همان در اصطلاح عامیانه هدیه دادن، یکی از عقودی است که در قانون مدنی بیان شده و دارای قواعد خاصی است. در برخی موارد به هر دلیلی ممکن است کسی که به دیگری هدیه‌ای داده و چیزی را هبه کرده است، از کار خود پشیمان شودو درصدد برگرداندن آن هدیه برآید. اما آیا چنین چیزی از نظر قانون ممکن است یا خیر؟

با توجه به این که قانون مدنی در این موارد قواعد خاصی پیش‌بینی کرده است، بهتر است قوانین هبه را با هم بررسی کنیم تا بدانیم که در چه مواردی امکان برگرداندن هدیه وجود دارد و در چه مواردی چنین امکانی نیست.

رجوع از هبه چیست؟‌

رجوع از هبه عبارتی حقوقی است که شاید برای افراد عادی کمی نا‌آشنا باشد. بنابراین بهتر است این اصطلاح را کمی توضیح دهیم. قانون عقود مختلفی را در خود بیان کرده است که یکی از آنها عقد هبه است. با مراجعه به ماده ۷۹۵ قانون مدنی، در تعریف و بیان عقد هبه چنین می‌خوانیم‌:

«هبه، عقدی است که به موجب آن، یک نفر، مالی را مجانا به کس دیگری، تملیک می‌کند. شخصی که هدیه می‌دهد را واهب و طرف دیگر را متهب و مالی را که مورد هبه است، عین موهوبه می‌گویند.» به عبارت دیگر هبه همان هدیه دادن در عرف است. اما قطعا عقد هبه با هدیه عرفی تفاوت‌هایی هم دارد.

مهمترین تفاوتی که می‌توان بیان کرد این است که در عرف بازگرداندن هدیه چندان مرسوم نیست. اما بر اساس قانون و با توجه به این که هبه عقدی جایز است، امکان برهم زدن آن وجود دارد. بنابراین با برهم‌زدن عقد هبه، طبیعی است که عین موهوبه به مالک اولیه یعنی هدیه‌دهنده برگردد. به این امر، یعنی برهم زدن عقد هبه و برگرداندن عین موهوبه، در اصطلاح رجوع از هبه گفته می‌شود.

پس در پاسخ به این سوال که آیا رجوع از هبه ممکن است یا خیر، باید گفت که علی‌الاصول چنین امکانی وجود دارد و هدیه دهنده می‌تواند اقدام به برهم‌زدن عقد کرده و عین موهوبه را به خود برگرداند.

موارد رجوع از هبه

گفتیم که رجوع از هبه به معنی برهم زدن عقد هبه است و طبق قانون امکان چنین کاری وجود دارد. در این مورد البته باید به چند نکته توجه داشت:

عقد هبه، عقدی عینی است. یعنی قبض، شرط صحت آن خواهد بود. معنی این حرف این است که اگر فردی نیت کند مالی را به دیگری هدیه دهد، تا زمانی که آن مال را در اختیار هدیه‌گیرنده قرار نداده است، عملا عقد هبه رخ نداده است. پس اگر فردی حتی به دیگری نیت خود را برای هدیه دادن اعلام کند ولی مال را در اختیار او قرار ندهد، نمی‌توان او را به چنین کاری مجبور کرد. یعنی اگر هدیه‌دهنده از نیت خود منصرف شود، دیگر عقد هبه وجود نخواهد داشت. بنابراین رجوع از هبه نیز بی‌معنی خواهد بود.

نکته دیگر این است که بر اساس قانون، تنها زمانی می‌توان اقدام به استرداد عین موهوبه کرد که عین موهوبه باقی باشد. یعنی اگر مال هدیه داده شده از بین برود، دیگر فرد هدیه‌دهنده نمی‌تواند آن را پس بگیرد. در جایی که عین موهوبه به نوعی تغییر داده شود که تغییر ماهیت داده باشد، باز هم امکان پس گرفتن آن وجود نخواهد داشت. برای مثال فرد چوبی را به دیگری هدیه دهد و هدیه‌گیرنده آن چوب را به مجسمه‌ای تبدیل کند.

همچنین اگر عین موهوبه فروخته شود نیز امکان برگرداندن آن نخواهد بود. پس به طور کلی تنها در جایی که عین موهوبه به همان شکل در دست هبه‌گیرنده باقی است می‌توان آن را برگرداند.

ممنوع بودن رجوع از هبه

قانون به طور کلی بیان کرده که در صورت بقای عین‌موهوبه می‌توان به آن رجوع کرد. سپس مواردی که امکان چنین کاری وجود ندارد را بیان کرده است. یعنی ممکن است حتی با وجود عین موهوبه، امکان رجوع وجود نداشته باشد. اما در چه مواردی رجوع از هبه ممنوع است؟

بر اساس ماده ۸۰۳ قانون مدنی، بعد از قبض نیز واهب می‌تواند با بقاء عین موهوبه از هبه رجوع کند، مگر در موارد ذیل:

  1. درصورتی‌که متهب (گیرنده هدیه) پدر یا مادر و یا اولاد واهب باشد؛
  2. درصورتی‌که هبه معوض بوده و عوض هم داده شده باشد. درست است که عقد هبه اصولا عقدی غیرمعوض است اما ممکن است آن را معوض کرد. به این شکل که هدیه‌دهنده شرط کند که هدیه‌گیرنده در ازای هدیه، مالی را به او بدهد یا کاری مشروع را برای او انجام دهد؛
  3. درصورتی‌که عین موهوبه از ملکیت متهب خارج شده یا متعلق حق غیر واقع شود، خواه بدون اراده هدیه‌گیرنده باشد مثل این که متهب به واسطه مفلس شدن، محجور شود. یعنی اختیار اموالش از اختیارش خارج گردد و خواه هدیه‌گیرنده به اراده خود آن مال را از مالکیت خود خارج کند، مثل این که عین موهوبه به رهن داده شود و یا آن را بفروشد؛
  4. درصورتی‌که در عین موهوبه تغییری حاصل شود. مانند همان مثالی که فرد چوب را به مجسمه تبدیل کرده است و یا پارچه را دوخته و از آن لباس تهیه کرده است؛
  5. درصورتی‌که به هر دلیلی عین موهوبه از بین رفته باشد.

پس دانستیم که به طور کلی با بقای عین موهوبه امکان رجوع وجود دارد، مگر این که یکی از موارد فوق برای آن صدق کند.

حتما بخوانید:عقد معاوضه چیست؟

دعوا و دادخواست رجوع از هبه

گفته شد که در برخی موارد امکان رجوع از هبه وجود ندارد. اما در مواردی که چنین امکانی وجود دارد، باید برای رجوع از هبه اقدام به ثبت دادخواست رجوع هبه کرد. برای این کار باید به دفاتر الکترونیک خدمات قضایی مراجعه کرده و دادخواست خود را ثبت کنید. البته قبل از ثبت دادخواست باید اراده خود را به شکل رسمی به هدیه‌گیرنده اعلام کنیم. این امر با ارسال اظهارنامه رسمی صورت خواهد گرفت. دادگاه با بررسی مستندات پرونده و در صورت وجود شرایط، رجوع از هبه را تایید خواهد کرد.

نمونه اظهارنامه رجوع از هبه

برای رجوع از هبه اولین اقدام ارسال اظهارنامه به شخص هدیه‌گیرنده است. اظهارنامه در واقع ارسال رسمی و ابزار اراده فرد برای رجوع هبه است. اگر هدیه‌گیرنده به اختیار خود مال موهوبه را به هدیه‌دهنده تقدیم کرد، دیگر نوبت به ارائه دادخواست نمی‌رسد. اما درصورتی‌که این کار را انجام ندهد، باید اقدام به ارائه دادخواست تایید رجوع از هبه کرد. در زیر نمونه اظهارنامه رجوع از هبه را مشاهده می‌کنید.

اظهار کننده: فرزند: کد ملی: آدرس:
مخاطب: فرزند: کد ملی: آدرس:
موضوع: رجوع از هبه

مخاطب گرامی موارد ذیل وفق مقررات ماده ۱۵۶ قانون آیین دادرسی مدنی رسما به شما ابلاغ می‌گردد.

با توجه به اینکه اینجانب مورخ ……………….. اقدام به هبه مال ……………….. به گواهی (شهود/ سندرسمی و …) به نام شما کرده‌ام، لیکن هم اکنون با توجه به اختیارات قانونی و مواد مندرج در قانون مدنی در خصوص هبه، قصد رجوع از هبه واقع‌شده را دارم. لذا طی این اظهارنامه رسما به شما اعلام می‌کنم که از هبه رجوع نموده‌ام و باید فورا نسبت به استرداد عین موهوبه اقدام نمائید و هرگونه نقل و انتقال به دیگری طی هر نوعی از عقود، فاقد اثر قانونی بوده و باطل است.

نمونه دادخواست رجوع از هبه

پس از ارسال اظهارنامه و خودداری هدیه‌گیرنده از استرداد عین موهوبه، باید اقدام به ثبت دادخواست رجوع از هبه کرد. در زیر نمونه‌ای از متن چنین دادخواستی را مشاهده می‌کنید.

ریاست محترم دادگاه حقوقی …………

با سلام

احتراما اینجانب، …………… ، مالک ………………، اقدام به هبه مال مزبور به ……………… نموده اما در حال حاضر به دلایل متعدد از هبه مذکور رجوع نموده‌ام و با وجود ارسال اظهارنامه رجوع از هبه توسط بنده، متهب از بازگرداندن مال فوق‌الذکر خودداری می‌کند.

با توجه به این که هبه، عقدی جایز بوده و نظر به ابلاغ اظهارنامه رجوع از هبه، به خوانده محترم و خودداری وی از بازگرداندن عین موهوبه، درخواست تایید رجوع از هبه، مستندا به مواد ۷۹۵، ۷۹۶ و ۸۰۳ قانون مدنی، از محضر جنابعالی را دارم.

حتما بخوانید:دادخواست چیست؟

سخن پایانی

رجوع از هبه تحت شرایطی که در قانون بیان شده ممکن است و قانون این امکان را برای هدیه‌دهنده فراهم کرده است. البته برای استرداد عین موهوبه ظرایفی وجود دارد که باید به آنها توجه داشت. بهتر است اگر شما نیز با چنین موردی سر و کار دارید، آن را به وکلای مجرب ما در پلتفرم حقوقی ترازو سپرده و یا از مشاوره مشاوران ما بهره‌مند گردید.

امتیاز دادن به این مقاله

دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

۲ دیدگاه ثبت شده
شکوه استکی ب مرداد 15, 1402
پاسخ

سلام ، اگر مورد هبه ملکی باشد که بعد از به نام زدن ، خراب شده و چند طبقه ساخته باشن ( با پول و هزینه واهب ) ، بعد از تکمیل ساختمان جدید ، آیا واهب می‌تواند هبه را پس بگیرد ؟

کارشناس حقوقی ترازو مرداد 18, 1402
پاسخ

سلام وقت بخیر.اگر عین موهوبه دچار تغییراتی شده باشد و عین مال موجود نباشد واهب نمی‌تواند برای دریافت آن رجوع کند.