شاید امضای یک قرارداد در ابتدا کاری ساده به نظر برسد، اما هر کدام از بندهای قرارداد میتوانند سرنوشت یک معامله را تغییر دهند. به علاوه، قرارداد و معامله از نظر قانونی جزئیاتی مانند حق فسخ دارد که باید به همه آنها توجه داشت. یکی از مهمترین مواردی که در قانون برای فسخ قراردادها در نظر گرفته شده، خیار تدلیس است. در این مقاله از بلاگ حقوقی ترازو، درباره خیار تدلیس و شرایط آن میخوانید.
خیار تدلیس یعنی چه؟
خیار تدلیس به یکی از انواع خیارات گفته میشود که استناد به آن موجب فسخ قرارداد میشود. به موجب ماده ۴۳۸ قانون مدنی، تدلیس به اقداماتی گفته میشود که طرف معامله را فریب میدهند. در واقع، فسخ قرارداد به دلیل فریب و اقدامات فریبکارانه را خیار تدلیس میگویند.
به طور مثال، ممکن است فروشنده لوازم خانگی طوری وانمود کند که یک اتو بخار نو است تا مشتری آن را بخرد. پس از خرید، مشتری متوجه شود که این اتو دست دوم است. در این صورت، وی حق فسخ قرارداد به دلیل فریب را دارد.
شرایط تحقق تدلیس
برای اینکه بتوان از این خیار برای فسخ معامله استفاده کرد، باید ۳ شرط وجود داشته باشند:
- انجام عملیات فریبدهنده و پنهانکاری
- تأثیر فریب در معامله و ایجاد اشتباه در ویژگی اصلی آنچه موضوع معامله است.
- قصد فریب طرف معامله
لازم به ذکر است که مطابق ماده ۴۳۹ قانون مدنی، این خیار فقط به مشتری اختصاص ندارد، بلکه در صورتی که درباره ثمن معامله تدلیسی رخ داده باشد نیز، بایع حق فسخ خواهد داشت. هوش مصنوعی ترازو میتواند در هر ساعتی از شبانهروز به سوالات شما در این باره به رایگان پاسخ دهد تا در تنظیم قراردادها دقت بیشتری بکنید.
تفاوت خیار تدلیس و خیار عیب
از جمله مهمترین تفاوتهای خیار عیب و تدلیس میتوان به این موارد اشاره کرد:
- در خیار عیب، مورد معامله یا ثمن آن عیب و ایرادی دارد که مشتری یا بایع هنگام معامله متوجه آن نشده است. در مقابل، برای فسخ معامله به دلیل تدلیس باید اقدامات فریبکارانهای برای به اشتباه انداختن طرف دیگر درباره ویژگی اصلی مورد یا ثمن معامله برای ترغیب به معامله انجام شده باشد.
- در خیار عیب، برای فسخ معامله باید حتما عیب یا نقصی وجود داشته باشد؛ اما در خیار تدلیس، اقدامات فریبکارانه لزوماً برای پوشاندن عیب مورد یا ثمن معامله نیست. ممکن است به منظور تظاهر به وجود وصفی (مثل نو بودن اتو بخار در مثالی که قبلاً توضیح دادیم) در مبیع یا ثمن معامله باشد که وجود ندارد. (دست دوم بودن اتو بخار)
برای استفاده از حق فسخ قرارداد به دلیل فریب باید شرایط قرارداد یا معامله مورد نظر با دقت بررسی شوند. هوشمندانهترین اقدام در چنین شرایطی، مشورت با یک وکیل باتجربه است. در پلتفرم حقوقی ترازو، بهترین وکلا و مشاورین حقوقی کشور همواره آماده هستند تا به سؤالات شما در این زمینه پاسخ دهند یا خدمات مشاوره حقوقی آنلاین و تلفنی لازم را ارائه کنند.
جواب حقوقیات رو همین الان بگیر
ترازو سریعترین راه برای رسیدن به پاسخهای حقوقی قابل اعتماد است
آیا خیار تدلیس فوری است؟
خیار تدلیس را میتوان یکی از خیارات فوری به حساب آورد. مطابق با ماده ۴۴۰ قانون مدنی، این خیار پس از علم فردی که فریب خورده، فوری (از نظر عرف) است. به این معنا که فردی که در معامله فریب خورده، پس از اطلاع از عدم وجود وصف مورد نظر در مورد معامله، میتواند اقدام به تنظیم اظهارنامه حقوقی کرده و اعلام کند که از حق خود برای فسخ معامله استفاده میکند.
در این صورت، اگر طرف مقابل، اقدامات لازم (پس دادن مبیع یا ثمن) را انجام ندهد، میتوان دادخواستی علیه او تنظیم کرد تا با رسیدگی در دادگاه حقوقی، وی به این کار ملزم شود.
آثار فسخ قرارداد با خیار تدلیس
با اعمال حق فسخ قرارداد به دلیل فریب، معامله ابطال میشود. در چنین شرایطی آثار حقوقی معامله مورد نظر تا زمان فسخ به قوت خود باقی مانده؛ اما پس از استفاده از خیار، معامله فاقد اثر حقوقی است. ضمن اینکه ثمن و مبیع به مشتری و فروشنده بازگردانده میشوند.
مسئولیت کیفری تدلیس در صورت تبدیل شدن به کلاهبرداری
در برخی موارد، ممکن است عملیات فریبکارانه به اندازهای باشد که جنبه کیفری و کلاهبرداری پیدا کند. در این صورت، علاوه بر حق فسخ به دلیل فریب و بازگرداندن مال مورد نظر به طرف معامله، مطابق با ماده یک قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری، فرد کلاهبردار به حبس از یک تا ۷ سال و پرداخت جزای نقدی معادل مال مورد نظر محکوم خواهد شد.
سخن پایانی
خیار تدلیس یکی از خیارات فوری است که از طرفین معامله در مقابل اقدامات فریبکارانه محافظت میکند. این خیار از جمله خیاراتی است که قابل اسقاط هستند یعنی میتوان هنگام معامله از حق فسخ خود به دلیل تدلیس صرفنظر کرد. بااینحال، استفاده از این حق یا صرفنظر کردن از آن امری است بسیار حساس و گاه خطرناک. پس باید با دقت ویژه و سنجش شرایط قرارداد انجام شود. در چنین شرایطی، مشورت با یک وکیل باتجربه بهترین اقدام است. در پلتفرم حقوقی ترازو، وکلا و مشاوران حقوقی مجرب در دسترس شما هستند و به سؤالات شما در این زمینه پاسخ میدهند.
سؤالات متداول
آیا سکوت در معامله میتواند تدلیس محسوب شود؟
به نظر برخی حقوقدانان، اگر فردی که سکوت کرده از موضوع تدلیس آگاه باشد، این اقدام او مصداق تدلیس است. البته، اثبات قصد فریب فردی که سکوت کرده کار سادهای نیست.
آیا میتوان همزمان به خیار تدلیس و خیار عیب استناد کرد؟
بله.